Województwo łódzkie — fabryki, pałace i romańskie mury w samym środku kraju.

Łódzkie zajmuje 18 219 km² i leży tam, gdzie zwykle rysuje się środek Polski. Graniczy z sześcioma województwami, a jego obszar poskładano z fragmentów trzech historycznych dzielnic — Mazowsza, Wielkopolski i Małopolski. Do dziś czuć, że region nie ma jednej oczywistej osi: północ jest mazowiecka, zachód wielkopolski, południe ciągnie ku wyżynom. Krajobraz pozostaje łagodny, z równinami na północy i falistymi wzniesieniami na południu, a przez środek płyną Warta, Pilica i Bzura. Nie ma tu gór ani wybrzeża — przyjeżdża się po miasta, zabytki i ciche doliny rzeczne.

Łódź jest w polskiej urbanistyce przypadkiem osobnym. W XVIII wieku była rolniczą mieściną; wszystko zmieniła decyzja z 1820 roku o zbudowaniu tu ośrodka włókienniczego. W ciągu stulecia miasto urosło z kilkuset mieszkańców do kilkuset tysięcy i zyskało przydomek „polskiego Manchesteru”. Rosło jako organizm wielonarodowy: obok Polaków mieszkali tu Żydzi i Niemcy, i to w dużej mierze ich fabryki, kantory oraz rezydencje ogląda się dzisiaj. Wielokulturowy krajobraz miasta przemysłowego wpisano w 2015 roku na listę Pomników Historii.

Zwiedzanie zaczyna się od ulicy Piotrkowskiej — prostej osi o długości około 4,2 km, wytyczonej w 1821 roku, dziś w północnej części zamienionej w deptak z Aleją Gwiazd i podwórkami przebitymi między kamienicami. Dalej czeka Księży Młyn, kompletne osiedle fabryczne Scheiblerów z domami robotniczymi i pałacem, Manufaktura urządzona w zabudowaniach imperium Izraela Poznańskiego, Biała Fabryka Ludwika Geyera z Centralnym Muzeum Włókiennictwa oraz EC1 — dawna elektrownia przerobiona na centrum nauki z planetarium. Łódź jest też miastem filmu: działa tu uczelnia filmowa i Muzeum Kinematografii.

Reszta regionu bywa dużo starsza, niż podpowiada przemysłowa metryka Łodzi. Pod Łęczycą stoi romańska archikolegiata w Tumie, jeden z najlepiej zachowanych kościołów dwunastowiecznych w kraju. W Sulejowie cystersi osiedli na mocy fundacji Kazimierza Sprawiedliwego z 1176 roku; ich kościół konsekrowano w 1232, a opactwo obwarowano później murem z sześcioma basztami. Łowicz to bazylika katedralna i najbardziej rozpoznawalny w Polsce strój ludowy, Nieborów — barokowy pałac Radziwiłłów z sąsiadującym ogrodem romantycznym w Arkadii. Oba zespoły mają status Pomnika Historii.

Przyroda opiera się tu na siedmiu parkach krajobrazowych; parku narodowego w województwie nie ma. Na zachodzie leży Załęczański, gdzie Warta przecina wapienny grzbiet, wzdłuż Pilicy ciągną się Sulejowski i Spalski, na północy Bolimowski chroni lasy nad Rawką, a Park Krajobrazowy Wzniesień Łódzkich zaczyna się tuż za miejską granicą. Do tego dochodzą Przedborski i Międzyrzecza Warty i Widawki.

Uniejów nad Wartą ma od 2012 roku status miejscowości uzdrowiskowej, a jego leczniczym bogactwem są wody geotermalne. Stoi tam czternastowieczny zamek arcybiskupów gnieźnieńskich i gotycka kolegiata wzniesiona w latach 1342–1349. W Piątku pod Łęczycą od 1976 roku stoi na rynku pomnik geometrycznego środka Polski; późniejsze przeliczenia przesunęły sam punkt o kilka kilometrów, ale miasteczko i pomnik zostały przy swojej roli.