Kazimierz Dolny — renesans nad Wisłą i lessowe wąwozy w okolicy.

Kazimierz Dolny to małe (ok. 3,5 tys. mieszkańców) renesansowe miasto na wysokim brzegu Wisły, ok. 50 km na zachód od Lublina. Status miasta otrzymało w 1325 roku z rąk Kazimierza Wielkiego — wcześniej istniała tu osada Wietrzna Góra, należąca do Bolesława Wstydliwego. Lokację przeprowadzono na prawie magdeburskim. To jest pierwsze "Kazimierz" w Polsce — osobne od krakowskiego Kazimierza, choć obie wsie dał Kazimierz Wielki.

Złoty wiek miasta to XVI–pierwsza połowa XVII wieku — Kazimierz był jednym z największych portów zbożowych I Rzeczpospolitej. Spławiano stąd pszenicę z Małopolski i ziem ruskich do Gdańska, skąd dalej eksportowano do Holandii, Anglii, Niemiec. Z dochodów handlowych powstała wspaniała renesansowa zabudowa — kamienice rynkowe, kościoły, spichlerze. Do dziś centrum jest jednym z najlepiej zachowanych zespołów renesansowej architektury miejskiej w Polsce.

Kres świetności przyniosły wojny szwedzkie XVII wieku — Potop (1655–1660), zniszczenia, pożary, zaraza. Kolejny upadek to rozbiory i utrata znaczenia komunikacyjnego (Wisła straciła rolę handlową, kolei nie zbudowano). Kazimierz pozostał na uboczu, popadł w stagnację — i paradoksalnie to ocaliło jego architekturę. Co nie zostało zniszczone wojną, nie zostało też przebudowane przez nowoczesność. Z miasta XVI-wiecznego do dziś zachowała się oryginalna substancja.

Od końca XIX wieku Kazimierz odkrywają polscy malarze — szukają tu autentycznych klimatów, drewnianej zabudowy, świateł nad Wisłą. Władysław Ślewiński, Tadeusz Pruszkowski (założyciel Kolonii Artystycznej w 1923), później Jan Cybis, Jacek Malczewski. Tradycja trwa do dziś — w okresie międzywojennym i w PRL Kazimierz był ulubionym miejscem polskich artystów. Co lato organizuje się tu plenery, festiwale, wystawy. Status "miasta artystów" wpisał się w tożsamość Kazimierza.

Dojazd: z Warszawy ~2 godz. samochodem (~150 km, S17 + DK74), z Lublina ~1 godz. (~50 km). Pociągiem brak bezpośredniego połączenia (Kazimierz nie ma stacji) — najbliższa to Puławy (~12 km), dalej autobusem lub taksówką. Najbliższe lotnisko: Lublin-Świdnik (~70 km). Najlepiej spędzić tu weekend — miasto jest małe (zwiedzanie ~2–3 godz.), ale klimat zachęca, by zostać dłużej.