Pół kilometra korytarzy w marmurze
Jaskinia leży w dolinie potoku Jaskiniec, u stóp Bzowca w Górach Złotych, czyli w Sudetach Wschodnich, w pobliżu wsi Radochów w gminie Lądek-Zdrój. Wejście znajduje się na wysokości około 460 metrów nad poziomem morza, a łączna długość korytarzy sięga około pół kilometra — to jedna z największych i najlepiej rozpoznanych jaskiń w całych Sudetach.
Powstała w soczewce białego marmuru, otoczonej innymi skałami metamorficznymi: łupkami łyszczykowymi i paragnejsami. Marmur jest rozpuszczalny w wodzie i to on zdecydował o wszystkim — woda wypłukała korytarze, częściowo na kontakcie z kruchym, szaro-żółtym łupkiem.
Rysunek jaskini jest nietypowy. Korytarze biegną niemal poziomo i krzyżują się pod kątem prostym, tworząc układ przypominający szachownicę. Główną osią jest wąski Korytarz Łącznikowy, prowadzący niemal równolegle do zbocza; od niego odchodzą krótsze przejścia poprzeczne, wnęki i komory. Większe sale powstały właśnie na skrzyżowaniach.
Jak to się stało
Jaskinia jest stara: zaczęła się tworzyć w pliocenie, kilka milionów lat temu, gdy woda pod dużym ciśnieniem wypełniała cały przekrój korytarzy i rozpuszczała marmur. Rozwijały się one wzdłuż pęknięć tektonicznych i szczelin, co tłumaczy ten prostokątny układ.
Pod koniec pliocenu erozja stoków pogłębiła dolinę, koryto potoku obniżyło się, a za nim poszedł poziom wód krasowych. Strefa przy dzisiejszym otworze została odwodniona i tak powstały puste przestrzenie, po których dziś się chodzi.
Potem zaczęło się wypełnianie. W odwodnionych korytarzach odkładało się namulisko: zwietrzałe łupki odpadające od stropu i ścian, osady ilaste i gruz nanoszone z powierzchni, wytrącający się węglan wapnia i substancje organiczne, w tym kości zwierząt. Wypełniało ono komory i korytarze niemal całkowicie — usunięto je w większości dopiero w latach 1933–1939. Proces trwa nadal, podobnie jak krążenie wody: system szczelin jest czynny, a poziom wody zmienia się sezonowo.
Komora Gotycka i to, co zostało z nacieków
Najciekawszym miejscem jest Komora Gotycka — trójkątna salka na przedłużeniu środkowego wejścia, z jeziorkiem krasowym o powierzchni około trzydziestu metrów kwadratowych i głębokości około dwóch metrów.
Szata naciekowa jest uboga i w dużej mierze zniszczona: zachowały się nacieki wełniste, kaskadowe i draperie oraz ślady stalaktytów i stalagmitów. O tym, jak wyglądała kiedyś, najlepiej mówią dawne nazwy jaskini — niemiecka Reyersdorfer Tropfsteinhöhle, czyli jaskinia naciekowa, oraz polska Grota Stalaktytowa. Zniszczenia to cena wczesnej i bardzo licznej frekwencji.
Wewnątrz panuje stała temperatura około dziewięciu stopni. Do jaskini prowadzą dziś trzy sztuczne wejścia.
Kości, nietoperze i spór o człowieka z paleolitu
Namulisko okazało się archiwum. Badał je w 1935 roku G. Frenzel, a rok później L. Zotz. Znaleziono kości około dwudziestu gatunków zwierząt prehistorycznych — między innymi niedźwiedzia jaskiniowego, hieny jaskiniowej, dzikiego konia i nosorożca włochatego — a w przedniej części jaskini kości kilkunastu gatunków o wyglądzie współczesnym.
Zotz znalazł też wyroby z kwarcytu i węgielki limby, a w jednej z nisz czaszkę niedźwiedzia jaskiniowego przykrytą skalną płytą, obok niej trzy kręgi szyjne i żuchwę. Układ wyglądał na celowy i dał podstawę do przypuszczeń, że jaskinię odwiedzał człowiek paleolityczny. Dzisiejsza nauka tej teorii już nie podtrzymuje — ale sam zestaw znalezisk pozostaje jednym z najciekawszych w Sudetach.
Jaskinia żyje też dzisiaj. Jest ważnym zimowiskiem nietoperzy — zimuje tu około pięciu gatunków, między innymi nocek duży, nocek rudy i gacek brunatny. W wodzie i w szczelinach bytują drobne organizmy jaskiniowe, w tym studniczki. Cała jaskinia jest chroniona jako pomnik przyrody nieożywionej.
Kuracjusze, przewodnik i gabloty, których już nie ma
Jaskinię odkryto w drugiej połowie osiemnastego wieku, a pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1757 roku. Wkrótce stała się popularnym celem wycieczek kuracjuszy z Lądka-Zdroju — i tej roli nie zmieniła do dziś.
W latach 1933–1947 jaskinia miała stałego opiekuna i przewodnika: emerytowanego górnika Heinricha Peregrina. Przed wojną była porządnie zagospodarowana. W pobliżu stał drewniany budynek z mieszkaniem stróża i poczekalnią dla turystów, a w poczekalni, w gablotach, prezentowano znaleziska paleontologiczne.
Gabloty rozkradziono w latach pięćdziesiątych, a budynek spłonął pod koniec lat sześćdziesiątych. Dziś na łące przed wejściem stoi ogólnodostępna wiata turystyczna, a grupy oprowadzają przewodnicy.
Jak dotrzeć
- Zielonym szlakiem z Radochowa — od przystanku autobusowego przy drodze Kłodzko – Lądek-Zdrój idzie się około trzydziestu minut.
- Niebieskim szlakiem z Lądka-Zdroju — przez Radochów i kalwarię na Cierniaku, około osiemdziesięciu minut; to najładniejsze podejście.
- Samochodem — z Radochowa prowadzi droga gruntowo-szutrowa; ostatni odcinek i tak trzeba przejść pieszo.
- Z Lądka-Zdroju — jaskinia jest naturalnym celem półdniowego wyjścia ze zdroju, do połączenia z Trojakiem albo z kalwarią.
Dobre rady
Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem i tylko w sezonie letnim; przez resztę roku jaskinia należy do nietoperzy i nie wolno jej niepokoić. Wewnątrz jest około dziewięciu stopni i wilgotno, więc kurtka przydaje się nawet w sierpniu, a obuwie powinno trzymać na mokrym kamieniu.
Warto wiedzieć, czego się tu nie zobaczy: wielkich naciekowych sal w stylu Jaskini Niedźwiedziej w Kletnie. Radochowska jest ciekawa inaczej — rysunkiem korytarzy, marmurem, jeziorkiem i historią badań. Najlepiej łączyć ją z Lądkiem-Zdrojem i kalwarią na Cierniaku w jednym wyjściu.
Jak dojechać i praktyczne info
- Lokalizacja
- dolina potoku Jaskiniec u stóp Bzowca, Góry Złote, koło Radochowa, gmina Lądek-Zdrój, województwo dolnośląskie
- Typ
- jaskinia krasowa w soczewce białego marmuru, rozwinięcie poziome
- Długość
- około pół kilometra korytarzy i komór
- Wysokość otworu
- około 460 m n.p.m.
- Temperatura
- stała, około 9 °C
- Wejścia
- trzy sztuczne otwory
- Najciekawsze miejsce
- Komora Gotycka z jeziorkiem krasowym o powierzchni około 30 m² i głębokości około 2 m
- Powstanie
- pliocen — wypłukanie marmuru przez wody pod ciśnieniem, wzdłuż pęknięć tektonicznych
- Nacieki
- ubogie i zniszczone: wełniste, kaskadowe, draperie, ślady stalaktytów i stalagmitów
- Znaleziska
- kości około 20 gatunków zwierząt prehistorycznych, m.in. niedźwiedzia jaskiniowego, hieny jaskiniowej, nosorożca włochatego
- Badania
- G. Frenzel w 1935, L. Zotz w 1936; namulisko usunięte w latach 1933–1939
- Ochrona
- pomnik przyrody nieożywionej; ważne zimowisko około pięciu gatunków nietoperzy
- Pierwsza wzmianka
- 1757 rok; dawne nazwy niemieckie Reyersdorfer Tropfsteinhöhle i Kunzendorfer Höhle
- Zwiedzanie
- z przewodnikiem, w sezonie letnim; przy wejściu ogólnodostępna wiata
- Dojazd
- zielony szlak z Radochowa (ok. 30 min) lub niebieski z Lądka-Zdroju (ok. 80 min)
- Aktualne godziny i bilety
- oficjalny serwis Lądka-Zdroju
Kiedy najlepiej
Poziom wody w jeziorku bywa najwyższy po roztopach, a potok Jaskiniec idzie pełny. Nietoperze jeszcze zimują, więc początek sezonu zależy od ich wybudzenia.
Jedyna pora, kiedy jaskinię się zwiedza, i zarazem najlepszy moment na podejście z Lądka przez kalwarię. W środku chłód jest ulgą.
Koniec sezonu zwiedzania, ale dolina potoku Jaskiniec jest wtedy najładniejsza. Warto przyjechać raczej dla szlaku niż dla wnętrza.
Jaskinia należy do nietoperzy i jest dla nich kluczowym schronieniem. Szlaki pozostają otwarte, a dojście do wiaty jest spokojnym zimowym spacerem.
Inne atrakcje w Kotlinie Kłodzkiej
Odległości w linii prostej od „Jaskinia Radochowska" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.
Gdzie spać blisko
Obiekty z naszej listy noclegów, które mają Jaskinia Radochowska w zasięgu spaceru lub krótkiego dojazdu.