Kudowa-Zdrój — zdrój dla serca przy czeskiej granicy

Woda znana od czterech wieków

Osada pod nazwą Chudoba pojawia się w dokumentach w XIV wieku, ale o tym, co w niej najważniejsze, zaczęto pisać dopiero później. Źródło mineralne odnotowano tutaj w 1587 roku — nosiło wtedy nazwę Eugenquelle, dziś mówi się o nim Śniadecki. W 1622 roku wody opisał Georg Aelurius w swojej Glaciografii, pierwszej drukowanej historii ziemi kłodzkiej, a pierwsze drewniane urządzenia kąpielowe postawiono tu w 1636 roku, czyli jeszcze w trakcie wojny trzydziestoletniej.

Prusy przejęły te ziemie od Czech w drugiej połowie XVIII wieku i wtedy zaczęło się dziać szybciej. W 1765 roku Fryderyk II polecił zbadać wodę ze źródła, siedem lat później uruchomiono pierwszą pijalnię, a około 1800 roku zastąpiła ją ośmioboczna budowla z drewnianą kopułą. Park i promenadę założono w 1820 roku.

Przełomem była pierwsza naukowa analiza wód, wykonana w 1850 roku przez Adolpha Duflosa — od tego momentu Kudowa funkcjonowała oficjalnie jako uzdrowisko. Dwadzieścia lat później uznano ją za pierwszy zdrój kardiologiczny w Niemczech, w 1874 roku zaczęto stosować borowinę, a w 1905 doprowadzono linię kolejową z Kłodzka. Nazwę Bad Kudowa miejscowość otrzymała w 1920 roku, prawa miejskie dopiero w 1945, a obecną polską nazwę rok później.

Co się tu pije i czym leczy

Podstawą są szczawy, czyli wody tak silnie nasycone dwutlenkiem węgla, że gaz wyczuwa się w smaku — w odmianie wodorowęglanowo-sodowo-wapniowej, żelazistej i borowej. Czerpie się je z kilku ujęć, a trzy noszą nazwiska, które zdradzają, kiedy je nadawano: Śniadecki, Moniuszko i Marchlewski. Część źródeł służy do picia, część do kąpieli.

Oprócz wody pracuje tutejszy torf. Borowinę wprowadzono w drugiej połowie XIX wieku i do dziś idzie na kąpiele i okłady. Osobną specjalnością są kąpiele gazowe i suche kąpiele w dwutlenku węgla — i właśnie one wiążą się najmocniej z kardiologicznym profilem miejsca, bo gaz wchłaniany przez skórę rozszerza naczynia obwodowe.

Zatwierdzone kierunki lecznicze obejmują choroby przewodu pokarmowego, układu krążenia i układu krwiotwórczego, schorzenia ortopedyczno-urazowe, endokrynologiczne i reumatologiczne, a także otyłość — ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i młodzieży, co jest w polskich uzdrowiskach rzadkie. Klimat zalicza się do regionu podgórskiego i górskiego o umiarkowanej bodźcowości: średnia roczna temperatura to nieco ponad siedem stopni, roczna suma opadów mieści się w granicach sześciuset kilkudziesięciu milimetrów, a śnieg leży tu przez około sześćdziesiąt dni w roku.

Park, pijalnia i miasto złożone z wsi

Park Zdrojowy, założony w 1820 roku, jest dziś wpisany do rejestru zabytków jako założenie z drugiej połowy XVIII do XX wieku. Obok stoi pijalnia wód ukończona w 1931 roku i zbudowana razem z muszlą koncertową oraz halą spacerową — po remoncie wnętrze wróciło do stylistyki dwudziestolecia międzywojennego. Muszla nie stoi bezczynnie: od 1962 roku odbywają się tutaj sierpniowe Festiwale Moniuszkowskie.

Kudowa w dzisiejszym kształcie to kilka dawnych wsi zrośniętych w jedno miasto — między innymi Czermna, Zakrze i położona wyżej Pstrążna. To tłumaczy, dlaczego od strefy zdrojowej do najciekawszych miejsc trzeba przejść albo przejechać kilka kilometrów, i dlaczego miasto ma ponad dziewięć tysięcy mieszkańców rozsypanych na dużym obszarze.

Położenie jest tu nietypowe pod dwoma względami. Po pierwsze, granica z Czechami biegnie od południa i zachodu, a od Kotliny Kłodzkiej Obniżenie Kudowy oddziela Przełęcz Polskie Wrota — czeskie Hronov i Náchod leżą stąd bliżej niż Kłodzko. Po drugie, potok Bystra oddaje wodę przez Metuję nie Odrze, lecz Łabie, co po polskiej stronie Sudetów zdarza się rzadko.

Czermna, Pstrążna i reszta miasta

W Czermnej, przy kościele świętego Bartłomieja, stoi Kaplica Czaszek — jedna z trzech tego rodzaju w Europie, wyłożona w środku ludzkimi czaszkami i kośćmi. Portal ma o niej osobną stronę, więc tu wystarczy powiedzieć, że to kilkanaście minut spacerem od zdroju i że dla wielu przyjezdnych jest ona głównym powodem wizyty w mieście. W tej samej dzielnicy pokazywana jest też ruchoma szopka z około dwustu pięćdziesięcioma figurkami.

Pstrążna leży wyżej, już na Pogórzu Orlickim, i tam urządzono Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego — skansen drewnianej zabudowy regionu, z dala od ruchu i zdrojowych deptaków. W samym mieście działa Muzeum Zabawek, a dawne Muzeum Żaby zmieniło się w Ekocentrum Parku Narodowego Gór Stołowych; od zdroju odchodzi także Szlak ginących zawodów. Stąd wyrusza się na Szczeliniec Wielki i Błędne Skały, choć na jedno i drugie trzeba osobnego dnia.

Jak dotrzeć

• Samochodem — droga krajowa numer 8, czyli polski odcinek trasy europejskiej E67 z Pragi do Helsinek; przejście graniczne jest w granicach miasta.
• Alternatywą od Kłodzka — droga wojewódzka 387 ze Ścinawki Górnej, spokojniejsza i ładniejsza niż ósemka.
• Koleją — stacja Kudowa-Zdrój na linii z Kłodzka, czynnej od 1905 roku.
• Pieszo po mieście — strefa zdrojowa jest zwarta i płaska, ale do Czermnej, a zwłaszcza do Pstrążnej, trzeba już podejść pod górę.

Dobre rady

Kudowa pracuje cały rok i nie zamyka się na zimę, co w Sudetach nie jest regułą. Na jednodniowy przyjazd najlepiej sprawdza się podział: park i pijalnia przed południem, jedna z dzielnic po. Próba zrobienia w jeden dzień zdroju, Czermnej, Pstrążnej i Gór Stołowych kończy się tym, że nie zostaje czasu na nic.

Warto pamiętać o dokumentach — granica jest tutaj tak blisko, że przejście jej bywa przypadkowe. Informacje o udostępnianiu obiektów i o zabiegach zmieniają się co sezon, więc przed wyjazdem lepiej sprawdzić je u źródła.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

Obniżenie Kudowy u stóp Gór Stołowych, dolina potoku Bystra, województwo dolnośląskie, powiat kłodzki; od południa i zachodu granica z Czechami

Wysokość

około 370–420 metrów n.p.m.

Co to jest

statutowe uzdrowisko; wody mineralne odnotowane w 1587 roku, oficjalny status zdroju od 1850

Surowce lecznicze

szczawy wodorowęglanowo-sodowo-wapniowe, żelaziste i borowe oraz borowina

Profil leczniczy

choroby przewodu pokarmowego, układu krążenia i krwiotwórczego, ortopedyczno-urazowe, endokrynologiczne, reumatologiczne, otyłość u dzieci i młodzieży

Pierwszeństwo

od 1870 roku uznawana za pierwsze uzdrowisko kardiologiczne w Niemczech

Park Zdrojowy

założony w 1820 roku, w rejestrze zabytków jako założenie z drugiej połowy XVIII–XX wieku

Pijalnia wód

ukończona w 1931 roku wraz z muszlą koncertową i halą spacerową

W granicach miasta

Kaplica Czaszek i kościół świętego Bartłomieja w Czermnej, skansen w Pstrążnej, Muzeum Zabawek, Ekocentrum Parku Narodowego Gór Stołowych

Wydarzenia

Festiwale Moniuszkowskie w sierpniu, od 1962 roku

Klimat

region podgórski i górski o umiarkowanej bodźcowości; śnieg przez około sześćdziesiąt dni w roku

Czas pobytu

dzień na zdrój i jedną dzielnicę; Góry Stołowe wymagają osobnego dnia

Aktualne godziny i bilety

oficjalny serwis miasta Kudowa-Zdrój

Kiedy najlepiej