Ciechocinek — tężnie długie na prawie dwa kilometry i warzelnia soli

Sól zamiast Wieliczki

Solą zajmowano się w tych okolicach już w XIII wieku — w pobliskim Słońsku książę Konrad I mazowiecki utrzymywał warzelnie, wzmiankowane w 1235 roku. Prawdziwy początek Ciechocinka jest jednak późniejszy i bardzo konkretny: po pierwszym rozbiorze Austria zabrała żupy w Wieliczce i Bochni, więc Królestwo zaczęło szukać własnych źródeł solanki. Największe znalazło tutaj.

Ustawa solna z 5 marca 1791 roku przewidywała budowę warzelni, ale wydarzenia kolejnych lat na to nie pozwoliły. Do rzeczy wrócono w latach dwudziestych XIX wieku. W 1823 roku Józef Zawadzki sprzedał Konstantemu Wolickiemu dwie włóki ziemi ze źródłami solankowymi, a ten przekazał majątek bezinteresownie Skarbowi Królestwa Polskiego i podjął się wybudowania warzelni na koszt Skarbu. Za przedsięwzięciem stali Stanisław Staszic i Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki.

Tężnie numer I i II powstały w latach dwudziestych XIX wieku, tężnia numer III w 1859 roku, a warzelnię ukończono w 1830. Projektantem tężni był profesor Jakub Graff. Z lat 1828–1829 pochodzi pierwsza wzmianka o leczniczym działaniu tutejszych źródeł: kąpali się w nich wtedy, podobno w starej oberży folwarcznej, dzieci Druckiego-Lubeckiego i rodzina Ludwika Platera. Uzdrowisko wyrosło więc z zakładu przemysłowego.

Jak działają tężnie

Tężnie stoją w północnej części miasta, na piaszczystym wyniesieniu — tak, żeby nie sięgały ich wylewy Wisły — a ich dłuższe osie ustawiono poprzecznie do dominujących wiatrów. Tężnia I ma 648 metrów, tężnia II 719 metrów, tężnia III 333 metry. Razem tworzą podkowę o długości ponad siedemnastu setek metrów.

Pod spodem jest około siedmiu tysięcy dębowych pali, na których spoczywa wanna szeroka na dziewięć metrów i głęboka na metr. Nad nią stoi drewniana konstrukcja świerkowo-sosnowa wypełniona tarniną. Solanka o stężeniu około sześciu procent płynie ze źródła numer jedenaście — tak zwanej fontanny Grzybek — z głębokości przekraczającej czterysta metrów, trafia na szczyt tężni do korytek i równomiernie sącząc się po tarninie spływa do wanny.

Po drodze część wody odparowuje pod wpływem wiatru i słońca. Powstaje z tego mgiełka bogata w jod, sód, chlor i brom — naturalne inhalatorium, w którym spacer zastępuje zabieg. Dla warzelni liczy się jednak co innego: tężnie są drugim etapem produkcji soli i podnoszą stężenie solanki, od około dziewięciu procent na tężni I, przez szesnaście na III, do trzydziestu na II, skąd rurociągami trafia do warzelni.

Zespół tężni i warzelni soli wraz z parkami Tężniowym i Zdrojowym został w 2017 roku uznany za pomnik historii. W budynku warzelni i magazynu zachował się zakładowy system transportu z 1905 roku — jednoszynowa kolejka wisząca, którą wożono sól na suszarnie i do magazynu.

Park Zdrojowy, słonorośla i czego się tu leczy

Park Zdrojowy założono w latach 1872–1875 w stylu krajobrazowym; jego projektantem i twórcą był Hipolit Cybulski. Rosną w nim gatunki, których na Kujawach nie spotyka się ot tak: kłęk kanadyjski, korkowiec amurski, miłorząb dwuklapowy. Część uzdrowiskowa miasta jest zresztą w całości obsadzona — parki, skwery, kwietniki i słynne ciechocińskie dywany kwiatowe.

Przy tężni III leży coś znacznie rzadszego: rezerwat florystyczny ze stanowiskiem słonorośli, utworzony w 1963 roku na niespełna dwóch hektarach. Rosną tu soliród zielny, mlecznik nadmorski i aster solny — rośliny, które normalnie spotyka się na wybrzeżu, a tutaj żyją z zasolonej ziemi wokół tężni. Żeby chronić specyficzny mikroklimat miasta, wokół wyznaczono obszar chronionego krajobrazu obejmujący ponad trzydzieści osiem tysięcy hektarów.

Podstawą lecznictwa są wody chlorkowo-sodowe, bromkowe, jodkowe i żelaziste z licznych tutejszych źródeł solankowych oraz borowina. Leczy się choroby narządu ruchu, reumatyczne, ortopedyczno-urazowe, ginekologiczne, układu oddechowego, nerwowego i krążenia. Przemysłu w Ciechocinku praktycznie nie ma — miasto żyje z kuracjuszy i z turystów, a kilkanaście zakładów lecznictwa uzdrowiskowego działa w nim równolegle.

Jak dotrzeć

• Samochodem — z Torunia około dwudziestu kilku kilometrów na zachód, lewym brzegiem Wisły; z Włocławka nieco dalej, drugim brzegiem Wisły.
• Koleją — stacja w Aleksandrowie Kujawskim jest najbliższym dużym węzłem; Ciechocinek ma połączenie kolejowe od 1867 roku.
• Autobusem — regularne kursy z Torunia, Aleksandrowa Kujawskiego i Włocławka.
• Pieszo po mieście — od Parku Zdrojowego do tężni idzie się kwadrans, cały zespół tężni obchodzi się w godzinę.

Dobre rady

Przy tężniach najlepiej być wtedy, gdy wieje — wiatr roznosi mgiełkę solankową znacznie dalej niż w bezruchu, a to po nią się tu przyjeżdża. Obejście całej podkowy to spory spacer, warto mieć wygodne buty.

Ciechocinek jest mały i da się go zwiedzić w jeden dzień, ale wtedy traci się to, co w nim najlepsze: powolność. Jeśli masz czas, rozłóż tężnie, park i warzelnię na dwa dni.

Miasto leży blisko Torunia i Inowrocławia, więc łatwo połączyć je z tymi kierunkami. Z Inowrocławiem łączy je zresztą ta sama solanka — tylko tężnia jest tam o wiek młodsza.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

Kujawy, województwo kujawsko-pomorskie, powiat aleksandrowski; Kotlina Toruńska, lewy brzeg Wisły

Co to jest

statutowe uzdrowisko solankowe; lecznicze użycie źródeł wzmiankowane od 1828 roku

Surowce lecznicze

wody chlorkowo-sodowe, bromkowe, jodkowe i żelaziste oraz borowina

Profil leczniczy

choroby narządu ruchu, reumatyczne, ortopedyczno-urazowe, ginekologiczne, układu oddechowego, nerwowego i krążenia

Tężnie

trzy, w układzie podkowy: 648, 719 i 333 metry; łącznie ponad 1700 metrów, największa taka drewniana konstrukcja w Europie

Budowa tężni

tężnie I i II w latach dwudziestych XIX wieku, tężnia III w 1859 roku, projekt profesora Jakuba Graffa; warzelnia ukończona w 1830

Park Zdrojowy

założony w latach 1872–1875 w stylu krajobrazowym, projekt Hipolita Cybulskiego

Rezerwat

stanowisko słonorośli przy tężni III, chronione od 1963 roku na niespełna dwóch hektarach

Status ochrony

pomnik historii — zespół tężni i warzelni soli wraz z parkami Tężniowym i Zdrojowym, od 2017 roku

Czas pobytu

pół dnia na tężnie, cały dzień z Parkiem Zdrojowym i miastem

Aktualne godziny i bilety

oficjalny serwis miasta Ciechocinka

Kiedy najlepiej