Park Mużakowski — ogród księcia Pücklera nad Nysą Łużycką

Dzieło jednego człowieka i jednej obsesji

Hermann von Pückler-Muskau przejął rodzinne dobra w 1811 roku, a cztery lata później zabrał się za przerabianie całej okolicy w jeden wielki ogród. Pracował nad nim do 1845 roku, kiedy długi zmusiły go do sprzedaży majątku. Nie chodziło mu o ogród geometryczny z alejami i strzyżonym bukszpanem. Chciał czegoś odwrotnego: krajobrazu, który wygląda na zastany, choć każdy jego element został przemyślany. Przesuwał drogi, sypał wzniesienia, wycinał prześwity w lesie i sadził kępy drzew tak, by z wybranych punktów układały się w gotowy obraz.

Swoją metodę opisał w wydanej w 1834 roku książce o sztuce ogrodów krajobrazowych — przez resztę stulecia sięgali po nią projektanci w całej Europie. Po sprzedaży majątku dzieło prowadził dalej Eduard Petzold, uczeń Pücklera i wieloletni dyrektor parku, który rozbudował drzewostan i założył arboretum. Dzięki temu park nie jest jednorodnym pomysłem z jednej dekady, lecz warstwą nałożoną na warstwę.

Granica, która przecięła ogród na pół

W 1945 roku Nysa Łużycka stała się granicą państwową i podzieliła założenie. Większa część, około 522 hektarów, znalazła się w Polsce; po stronie niemieckiej zostało około 206 hektarów wraz z Nowym Zamkiem i najbardziej reprezentacyjnymi partiami. Przeprawy przez rzekę przestały istnieć, a polska strona na kilkadziesiąt lat zarosła samosiewem — z projektu Pücklera zostało wtedy niewiele więcej niż rzeźba terenu.

Porządkowanie ruszyło na dobre po 1989 roku i od początku było przedsięwzięciem dwustronnym: polską częścią opiekuje się Narodowy Instytut Dziedzictwa, niemiecką — fundacja Fürst-Pückler-Park Bad Muskau. Owocem tej współpracy jest wspólny wpis na Listę UNESCO z 2 lipca 2004 roku, jeden z niewielu obiektów transgranicznych w Europie; w tym samym roku polska część została uznana za Pomnik Historii.

Wróciły też mosty. Most Podwójny stanął nad Nysą w 2003 roku, Most Angielski osiem lat później. To one decydują o tym, jak się dziś ten park zwiedza: nie jako dwie osobne połówki, ale jednym spacerem, w trakcie którego granicę przekracza się kilka razy i zwykle przestaje się to zauważać.

Co warto obejść po polskiej stronie

Polska część jest większa, bardziej leśna i znacznie mniej uczęszczana od niemieckiej. Najciekawiej robi się w Parku na Wzgórzach, gdzie Pückler wykorzystał naturalne pofałdowanie terenu i poprowadził ścieżki tak, by dolina Nysy odsłaniała się stopniowo, zza kolejnych grup drzew. Niżej, bliżej rzeki, leży dawne założenie zdrojowe przy źródłach ałunowych — książę liczył, że uczyni z Mużakowa modne kąpielisko.

• Park na Wzgórzach — najbardziej urozmaicona część polskiej strony, z widokami na dolinę rzeki.
• Arboretum — kolekcja drzew i krzewów sięgająca czasów Petzolda, dziś stopniowo odtwarzana.
• Most Podwójny i Most Angielski — dwie odbudowane przeprawy, oba widokowe punkty same w sobie.
• Nowy Zamek w Bad Muskau — kompozycyjne serce całości, po niemieckiej stronie, kilkanaście minut spaceru od mostu.

Jak dotrzeć

• Samochodem — do Łęknicy prowadzi droga krajowa nr 12, kończąca się na przejściu granicznym; parkingi są po stronie miasta, tuż przy wejściu do parku.
• Koleją — bezpośredniego połączenia z Łęknicą nie ma; najbliższy węzeł to Żary, skąd dalej jedzie się autobusem.
• Pieszo i rowerem — od strony niemieckiej prowadzi nadnyska trasa rowerowa Oder-Neiße-Radweg, a do parku wchodzi się wprost z Bad Muskau przez Most Podwójny.

Dobre rady

Na obejście obu części trzeba liczyć pół dnia, a przy spokojnym tempie cały. Teren jest rozległy i miejscami mylący — ścieżki zostały poprowadzone łukami, więc kierunek łatwo zgubić; warto mieć mapę parku albo ślad w telefonie. Obuwie lepiej terenowe: alejki po polskiej stronie bywają piaszczyste i grząskie po deszczu.

Skoro już jesteś w Łęknicy, dołóż do planu Geopark Łuk Mużakowa — od 2015 roku Światowy Geopark UNESCO. To dawne wyrobiska po kopalniach węgla brunatnego, dziś zalane i zabarwione związkami żelaza i siarki na odcienie od turkusu po rdzę. Do najbliższych z nich dochodzi się z miasta pieszo.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

Łęknica, powiat żarski, województwo lubuskie; druga część w Bad Muskau w Saksonii

Powierzchnia

około 728 ha łącznie, z czego około 522 ha po stronie polskiej

Na liście UNESCO od

2 lipca 2004 roku (wpis transgraniczny Polska–Niemcy)

Pomnik Historii

polska część od 2004 roku

Czas zwiedzania

od trzech godzin po polskiej stronie do całego dnia z przejściem na stronę niemiecką

Dokumenty

granicę przekracza się na mostach w parku — warto mieć przy sobie dowód lub paszport

Aktualne godziny i bilety

oficjalna strona Parku Mużakowskiego

Kiedy najlepiej