Atrakcja regionu Karpacz

Cieplice Śląskie-Zdrój — najcieplejsze wody w Polsce

Dzielnica uzdrowiskowa Jeleniej Góry, w której źródła opisywano już w trzynastym wieku, a kolejni właściciele — joannici, cystersi i Schaffgotschowie — przez sześćset lat prowadzili tu kąpiele. To woda termalna o najwyższej temperaturze w kraju, a przy niej park zdrojowy, pałac i teatr, które przetrwały wszystkie zmiany granic.

fot. Krzysztof Maria Różański, (Upior polnocy), CC BY 2.5 · Wikimedia Commons

Calidus Fons — gorące źródło z dokumentu

Legenda przypisuje odkrycie źródeł Bolesławowi Wysokiemu w 1175 roku, podczas polowania na jelenia. Dokumenty są późniejsze i konkretniejsze: w 1261 Bolesław II Rogatka sprowadził tu augustianów, a osadę nazywano wtedy Clarus Fons. 18 marca 1281 Bernard Lwówecki przekazał miejscowość — pod nazwą Calidus Fons, czyli „gorące źródło” — joannitom ze Strzegomia. Kościół świętego Jana Chrzciciela pojawia się w źródłach w 1318 roku.

Joannici odeszli stąd prawdopodobnie w czternastym wieku, a 9 lipca 1403 Gotsche Schoff II sprowadził cystersów z Krzeszowa. Zakonnicy prowadzili klasztor i kąpiele aż do kasaty w 1810 roku — ponad czterysta lat nieprzerwanej działalności zdrojowej w jednych rękach. Szkołę otwarto tu już w 1404.

Drugim właścicielem byli Schaffgotschowie, od połowy czternastego wieku do 1945 roku; od siedemnastego wieku ich pałac w Cieplicach był główną rezydencją rodu. Pierwszy lekarz, który opisał tutejsze wody, to Caspar Schwenckfeld — jego przewodnik po źródłach wyszedł w 1607 roku.

Woda, która bije rekord kraju

Cieplice mają najcieplejsze wody termalne w Polsce. Ujęcia płytkie dają wodę do około trzydziestu siedmiu stopni, głębsze do sześćdziesięciu pięciu, a odwierty poniżej tysiąca pięciuset metrów — ponad osiemdziesiąt stopni Celsjusza. Mineralizacja jest przy tym niska, poniżej tysiąca miligramów na decymetr sześcienny, a charakter wody określa się jako fluorkowo-krzemowy.

Nazwy ujęć to kawałek lokalnej historii: Marysieńka i Sobieski upamiętniają pobyt królowej Marii Kazimiery w 1687 roku, a najgłębsze i najwydajniejsze — Cieplice-1, sięgające ponad dwóch tysięcy metrów — zasila kompleks termalny otwarty 24 marca 2014.

Profile lecznicze są szerokie: schorzenia ortopedyczno-urazowe, układ nerwowy, reumatologia, osteoporoza, nerki i drogi moczowe, a także — co rzadkie w polskich uzdrowiskach — choroby oczu. Oprócz wody stosuje się borowinę. Dzielnica zdrojowa utrzymuje kilka szpitali uzdrowiskowych i sanatoriów, a formalnie funkcjonuje jako jednostka pomocnicza gminy pod nazwą Dzielnica Uzdrowiskowa Cieplice.

Pałac, dwa parki i teatr

Zabudowa zdrojowa układa się wokół placu Piastowskiego i Parku Zdrojowego, którego najstarszą warstwą jest barokowe założenie ogrodowe z początku osiemnastego wieku. Dominantą jest pałac Schaffgotschów, wzniesiony w latach 1784–1809 — budynek bez obronnej przeszłości, od początku pomyślany jako rezydencja.

Dwa kościoły warto zobaczyć w jednym przejściu. Kościół świętego Jana Chrzciciela z lat 1712–1714 ma obraz ołtarzowy Michaela Willmanna i kryptę rodową Schaffgotschów. Kościół Zbawiciela, ewangelicki, powstał w latach siedemdziesiątych osiemnastego wieku i ma rokokowe wnętrze — zestawienie obu świątyń pokazuje wyznaniową dwoistość tych ziem lepiej niż jakikolwiek opis.

Do tego dochodzi Teatr Zdrojowy z 1836 roku, dziś Zdrojowy Teatr Animacji, dawny Dom Zdrojowy z połowy dziewiętnastego wieku i Park Norweski założony w 1906, z pawilonem w stylu norweskim z tego samego roku. Część dawnego klasztoru cysterskiego mieści zbiory przyrodnicze.

Kto tu bywał i co z tego zostało

Lista gości Cieplic jest nieproporcjonalnie długa wobec rozmiarów miejscowości: Johann Wolfgang von Goethe, John Quincy Adams, Izabela Czartoryska, Stanisław Poniatowski, Józef Wybicki, Hugo Kołłątaj. Juliusz Słowacki zatrzymał się tu w czerwcu 1848 roku. Nazwisk nie trzeba szukać w muzeum — są wpisane w nazwy ujęć, alei i budynków.

Miejscowość rozwijała się etapami, które łatwo odczytać z dat: poczta dyliżansowa od 1814, kolej od 1891, tramwaj od 1897, nowoczesny dom zdrojowy w 1931, prawa miejskie w 1935. Działała tu także szkoła snycerska, otwarta w 1902, która pracowała do 1945 roku — ślad rzemieślniczej tradycji, odrębnej od kuracyjnej.

Jest też rozdział, którego nie wolno pominąć. Od końca 1944 do kwietnia 1945 działała w Cieplicach filia obozu Gross-Rosen przy fabryce Dorries-Füllner; przetrzymywano w niej około siedmiuset osób, z których ponad trzysta zginęło. Po wojnie miejscowość przeszła do Polski, a dawni mieszkańcy zostali wysiedleni; polska nazwa weszła w użycie w 1946 roku. Samodzielnym miastem Cieplice były krótko — 2 lipca 1976 włączono je do Jeleniej Góry.

Jak dotrzeć

  • Samochodem — Cieplice są południowo-zachodnią częścią Jeleniej Góry, przy trasie w stronę Szklarskiej Poręby; od centrum miasta to kilka kilometrów.
  • Pociągiem — stacja Jelenia Góra Cieplice na linii w kierunku Szklarskiej Poręby; z dworca głównego Jelenia Góra dojeżdża się w kilkanaście minut.
  • Autobusem miejskim — dzielnicę obsługuje komunikacja Jeleniej Góry, kursy są częste także poza sezonem.
  • Z Karpacza — około dwudziestu kilometrów drogą przez Mysłakowice; w sezonie to wygodna wycieczka na dzień deszczowy.

Dobre rady

Cieplice najlepiej zwiedzać pieszo i w jednej pętli: plac Piastowski, Park Zdrojowy, oba kościoły, pałac, a potem Park Norweski po drugiej stronie Wrzosówki. Całość zajmuje pół dnia bez pośpiechu, a z kąpielą termalną — cały.

To dobra odpowiedź na złą pogodę w Karkonoszach. Kiedy w Karpaczu i Szklarskiej Porębie wieje i leje, tutaj program jest wnętrzowy i termalny, a dojazd krótki. Odwrotnie niż w większości karkonoskich planów, deszcz tu nie przeszkadza.

Jeśli interesują cię rezydencje, Cieplice są naturalnym punktem wyjścia w głąb Kotliny Jeleniogórskiej — pałac Schaffgotschów jest jednym z obiektów chronionych w ramach parku kulturowego obejmującego całą dolinę. Warto zacząć tutaj, bo pałac stoi w pełnym kontekście zdrojowym, a nie samotnie w parku.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja
południowo-zachodnia część Jeleniej Góry, nad Kamienną, w Kotlinie Jeleniogórskiej, województwo dolnośląskie
Pierwsze wzmianki
1261 (Clarus Fons), 18 marca 1281 (Calidus Fons — nadanie joannitom), kościół św. Jana Chrzciciela od 1318
Właściciele
joannici od 1281, cystersi z Krzeszowa od 9 lipca 1403 do kasaty w 1810, Schaffgotschowie od połowy XIV wieku do 1945
Wody
termalne fluorkowo-krzemowe o niskiej mineralizacji; najcieplejsze w Polsce, w najgłębszych odwiertach powyżej 80 stopni Celsjusza
Ujęcia
Marysieńka, Sobieski, Nowe, Cieplice-2 i Cieplice-1 — najgłębsze, sięgające ponad dwóch tysięcy metrów
Profile lecznicze
schorzenia ortopedyczno-urazowe, układ nerwowy, reumatologia, osteoporoza, nerki i drogi moczowe, choroby oczu
Zabytki
pałac Schaffgotschów (1784–1809), kościół św. Jana Chrzciciela (1712–1714) z obrazem Michaela Willmanna, kościół Zbawiciela z lat 70. XVIII wieku, Teatr Zdrojowy z 1836
Parki
Park Zdrojowy z barokowym założeniem z początku XVIII wieku i Park Norweski z 1906 roku z pawilonem norweskim
Pierwszy opis wód
Caspar Schwenckfeld, przewodnik po źródłach wydany w 1607 roku
Status administracyjny
prawa miejskie od 1935, włączone do Jeleniej Góry 2 lipca 1976; dziś Dzielnica Uzdrowiskowa Cieplice
Kompleks termalny
otwarty 24 marca 2014, zasilany z odwiertu Cieplice-1
Czas zwiedzania
pół dnia na dzielnicę zdrojową, cały dzień z kąpielą termalną
Aktualne godziny i bilety
oficjalny serwis Jeleniej Góry
Mapa: Google Maps · 50.8617, 15.6908

Kiedy najlepiej

Wiosna

Parki ruszają wcześnie, bo kotlina jest osłonięta od północy. Dobry moment na spokojne obejście placu Piastowskiego przed sezonem.

Lato

Najwięcej ruchu, koncerty w parku i pełne baseny termalne. Wtedy też najkrócej czeka się na pogodę dla Karkonoszy obok.

Jesień

Najładniejsza pora w Parku Norweskim, a przy chłodniejszych dniach kąpiel w ciepłej wodzie nabiera sensu.

Zima

Pora termalna w pełni: na zewnątrz mróz, w wodzie kilkadziesiąt stopni. Dzielnica zdrojowa pracuje przez cały rok.

Inne atrakcje w Karpaczu

Odległości w linii prostej od „Cieplice Śląskie-Zdrój" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.

Muzeum Zabawek w KarpaczuZnana kolekcja zabawek z różnych epok i krajów — atrakcja rodzinna w centrum Karpacza, dob
~9,9 km w linii prostej
Świątynia WangDrewniany kościół norweski z XII wieku, przeniesiony do Karpacza w 1842. Bez ani jednego g
~9,9 km w linii prostej
Western City w KarpaczuMiasteczko westernowe pod Karpaczem z pokazami w stylu Dzikiego Zachodu — atrakcja rodzinn
~10 km w linii prostej
Karkonoski Park NarodowyPolodowcowe kotły z Małym i Wielkim Stawem, kosodrzewina i wysokogórska tundra — chroniony
~11 km w linii prostej
Wodospad SzklarkiNajwyższy wodospad polskich Karkonoszy (13,5 m). 15 minut spaceru z parkingu. Łatwo dostęp
~12 km w linii prostej
Kolejka na KopęKrzesełkowa kolejka linowa z Karpacza na Kopę (1377 m). 10 minut jazdy zamiast 2 godzin ws
~13 km w linii prostej
Śnieżka (1603 m)Najwyższy szczyt Sudetów i Czech. Wejście pieszo (~3 godz. z Karpacza) lub kolejką krzeseł
~14 km w linii prostej
Kolorowe Jeziorka w Rudawach JanowickichBarwne stawy w dawnej kopalni w Rudawach Janowickich — woda o nietypowych odcieniach; atra
~15 km w linii prostej
Opactwo Cystersów w KrzeszowiePocysterskie opactwo z barokową bazyliką, kościołem św. Józefa, Mauzoleum Piastów i kalwar
~30 km w linii prostej

Gdzie spać blisko

Obiekty z naszej listy noclegów, które mają Cieplice Śląskie-Zdrój w zasięgu spaceru lub krótkiego dojazdu.

Zobacz wszystkie noclegi w regionie Karpacz →