Calidus Fons — gorące źródło z dokumentu
Legenda przypisuje odkrycie źródeł Bolesławowi Wysokiemu w 1175 roku, podczas polowania na jelenia. Dokumenty są późniejsze i konkretniejsze: w 1261 Bolesław II Rogatka sprowadził tu augustianów, a osadę nazywano wtedy Clarus Fons. 18 marca 1281 Bernard Lwówecki przekazał miejscowość — pod nazwą Calidus Fons, czyli „gorące źródło” — joannitom ze Strzegomia. Kościół świętego Jana Chrzciciela pojawia się w źródłach w 1318 roku.
Joannici odeszli stąd prawdopodobnie w czternastym wieku, a 9 lipca 1403 Gotsche Schoff II sprowadził cystersów z Krzeszowa. Zakonnicy prowadzili klasztor i kąpiele aż do kasaty w 1810 roku — ponad czterysta lat nieprzerwanej działalności zdrojowej w jednych rękach. Szkołę otwarto tu już w 1404.
Drugim właścicielem byli Schaffgotschowie, od połowy czternastego wieku do 1945 roku; od siedemnastego wieku ich pałac w Cieplicach był główną rezydencją rodu. Pierwszy lekarz, który opisał tutejsze wody, to Caspar Schwenckfeld — jego przewodnik po źródłach wyszedł w 1607 roku.
Woda, która bije rekord kraju
Cieplice mają najcieplejsze wody termalne w Polsce. Ujęcia płytkie dają wodę do około trzydziestu siedmiu stopni, głębsze do sześćdziesięciu pięciu, a odwierty poniżej tysiąca pięciuset metrów — ponad osiemdziesiąt stopni Celsjusza. Mineralizacja jest przy tym niska, poniżej tysiąca miligramów na decymetr sześcienny, a charakter wody określa się jako fluorkowo-krzemowy.
Nazwy ujęć to kawałek lokalnej historii: Marysieńka i Sobieski upamiętniają pobyt królowej Marii Kazimiery w 1687 roku, a najgłębsze i najwydajniejsze — Cieplice-1, sięgające ponad dwóch tysięcy metrów — zasila kompleks termalny otwarty 24 marca 2014.
Profile lecznicze są szerokie: schorzenia ortopedyczno-urazowe, układ nerwowy, reumatologia, osteoporoza, nerki i drogi moczowe, a także — co rzadkie w polskich uzdrowiskach — choroby oczu. Oprócz wody stosuje się borowinę. Dzielnica zdrojowa utrzymuje kilka szpitali uzdrowiskowych i sanatoriów, a formalnie funkcjonuje jako jednostka pomocnicza gminy pod nazwą Dzielnica Uzdrowiskowa Cieplice.
Pałac, dwa parki i teatr
Zabudowa zdrojowa układa się wokół placu Piastowskiego i Parku Zdrojowego, którego najstarszą warstwą jest barokowe założenie ogrodowe z początku osiemnastego wieku. Dominantą jest pałac Schaffgotschów, wzniesiony w latach 1784–1809 — budynek bez obronnej przeszłości, od początku pomyślany jako rezydencja.
Dwa kościoły warto zobaczyć w jednym przejściu. Kościół świętego Jana Chrzciciela z lat 1712–1714 ma obraz ołtarzowy Michaela Willmanna i kryptę rodową Schaffgotschów. Kościół Zbawiciela, ewangelicki, powstał w latach siedemdziesiątych osiemnastego wieku i ma rokokowe wnętrze — zestawienie obu świątyń pokazuje wyznaniową dwoistość tych ziem lepiej niż jakikolwiek opis.
Do tego dochodzi Teatr Zdrojowy z 1836 roku, dziś Zdrojowy Teatr Animacji, dawny Dom Zdrojowy z połowy dziewiętnastego wieku i Park Norweski założony w 1906, z pawilonem w stylu norweskim z tego samego roku. Część dawnego klasztoru cysterskiego mieści zbiory przyrodnicze.
Kto tu bywał i co z tego zostało
Lista gości Cieplic jest nieproporcjonalnie długa wobec rozmiarów miejscowości: Johann Wolfgang von Goethe, John Quincy Adams, Izabela Czartoryska, Stanisław Poniatowski, Józef Wybicki, Hugo Kołłątaj. Juliusz Słowacki zatrzymał się tu w czerwcu 1848 roku. Nazwisk nie trzeba szukać w muzeum — są wpisane w nazwy ujęć, alei i budynków.
Miejscowość rozwijała się etapami, które łatwo odczytać z dat: poczta dyliżansowa od 1814, kolej od 1891, tramwaj od 1897, nowoczesny dom zdrojowy w 1931, prawa miejskie w 1935. Działała tu także szkoła snycerska, otwarta w 1902, która pracowała do 1945 roku — ślad rzemieślniczej tradycji, odrębnej od kuracyjnej.
Jest też rozdział, którego nie wolno pominąć. Od końca 1944 do kwietnia 1945 działała w Cieplicach filia obozu Gross-Rosen przy fabryce Dorries-Füllner; przetrzymywano w niej około siedmiuset osób, z których ponad trzysta zginęło. Po wojnie miejscowość przeszła do Polski, a dawni mieszkańcy zostali wysiedleni; polska nazwa weszła w użycie w 1946 roku. Samodzielnym miastem Cieplice były krótko — 2 lipca 1976 włączono je do Jeleniej Góry.
Jak dotrzeć
- Samochodem — Cieplice są południowo-zachodnią częścią Jeleniej Góry, przy trasie w stronę Szklarskiej Poręby; od centrum miasta to kilka kilometrów.
- Pociągiem — stacja Jelenia Góra Cieplice na linii w kierunku Szklarskiej Poręby; z dworca głównego Jelenia Góra dojeżdża się w kilkanaście minut.
- Autobusem miejskim — dzielnicę obsługuje komunikacja Jeleniej Góry, kursy są częste także poza sezonem.
- Z Karpacza — około dwudziestu kilometrów drogą przez Mysłakowice; w sezonie to wygodna wycieczka na dzień deszczowy.
Dobre rady
Cieplice najlepiej zwiedzać pieszo i w jednej pętli: plac Piastowski, Park Zdrojowy, oba kościoły, pałac, a potem Park Norweski po drugiej stronie Wrzosówki. Całość zajmuje pół dnia bez pośpiechu, a z kąpielą termalną — cały.
To dobra odpowiedź na złą pogodę w Karkonoszach. Kiedy w Karpaczu i Szklarskiej Porębie wieje i leje, tutaj program jest wnętrzowy i termalny, a dojazd krótki. Odwrotnie niż w większości karkonoskich planów, deszcz tu nie przeszkadza.
Jeśli interesują cię rezydencje, Cieplice są naturalnym punktem wyjścia w głąb Kotliny Jeleniogórskiej — pałac Schaffgotschów jest jednym z obiektów chronionych w ramach parku kulturowego obejmującego całą dolinę. Warto zacząć tutaj, bo pałac stoi w pełnym kontekście zdrojowym, a nie samotnie w parku.
Jak dojechać i praktyczne info
- Lokalizacja
- południowo-zachodnia część Jeleniej Góry, nad Kamienną, w Kotlinie Jeleniogórskiej, województwo dolnośląskie
- Pierwsze wzmianki
- 1261 (Clarus Fons), 18 marca 1281 (Calidus Fons — nadanie joannitom), kościół św. Jana Chrzciciela od 1318
- Właściciele
- joannici od 1281, cystersi z Krzeszowa od 9 lipca 1403 do kasaty w 1810, Schaffgotschowie od połowy XIV wieku do 1945
- Wody
- termalne fluorkowo-krzemowe o niskiej mineralizacji; najcieplejsze w Polsce, w najgłębszych odwiertach powyżej 80 stopni Celsjusza
- Ujęcia
- Marysieńka, Sobieski, Nowe, Cieplice-2 i Cieplice-1 — najgłębsze, sięgające ponad dwóch tysięcy metrów
- Profile lecznicze
- schorzenia ortopedyczno-urazowe, układ nerwowy, reumatologia, osteoporoza, nerki i drogi moczowe, choroby oczu
- Zabytki
- pałac Schaffgotschów (1784–1809), kościół św. Jana Chrzciciela (1712–1714) z obrazem Michaela Willmanna, kościół Zbawiciela z lat 70. XVIII wieku, Teatr Zdrojowy z 1836
- Parki
- Park Zdrojowy z barokowym założeniem z początku XVIII wieku i Park Norweski z 1906 roku z pawilonem norweskim
- Pierwszy opis wód
- Caspar Schwenckfeld, przewodnik po źródłach wydany w 1607 roku
- Status administracyjny
- prawa miejskie od 1935, włączone do Jeleniej Góry 2 lipca 1976; dziś Dzielnica Uzdrowiskowa Cieplice
- Kompleks termalny
- otwarty 24 marca 2014, zasilany z odwiertu Cieplice-1
- Czas zwiedzania
- pół dnia na dzielnicę zdrojową, cały dzień z kąpielą termalną
- Aktualne godziny i bilety
- oficjalny serwis Jeleniej Góry
Kiedy najlepiej
Parki ruszają wcześnie, bo kotlina jest osłonięta od północy. Dobry moment na spokojne obejście placu Piastowskiego przed sezonem.
Najwięcej ruchu, koncerty w parku i pełne baseny termalne. Wtedy też najkrócej czeka się na pogodę dla Karkonoszy obok.
Najładniejsza pora w Parku Norweskim, a przy chłodniejszych dniach kąpiel w ciepłej wodzie nabiera sensu.
Pora termalna w pełni: na zewnątrz mróz, w wodzie kilkadziesiąt stopni. Dzielnica zdrojowa pracuje przez cały rok.
Inne atrakcje w Karpaczu
Odległości w linii prostej od „Cieplice Śląskie-Zdrój" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.
Gdzie spać blisko
Obiekty z naszej listy noclegów, które mają Cieplice Śląskie-Zdrój w zasięgu spaceru lub krótkiego dojazdu.