Jeziorak — najdłuższe jezioro w Polsce

Jezioro, które jest raczej korytarzem

Jeziorak nie wygląda jak jezioro w potocznym sensie. Ma 27,45 kilometra długości i w najszerszym miejscu niespełna dwa i pół kilometra, więc raczej przypomina rzekę, która rozlała się w wąskiej dolinie. Powstał z wypełnienia wodą rynny polodowcowej — żłobu wytopionego przez wodę płynącą pod lądolodem — i to tłumaczy zarówno kształt, jak i strome, zalesione brzegi na długich odcinkach.

Pod względem długości jest pierwszy w Polsce, a pod względem powierzchni szósty: zajmuje przeszło trzy tysiące hektarów. Nie jest przy tym głęboki. Średnio ma około czterech metrów, najgłębiej niespełna trzynaście, co ma praktyczne skutki: woda szybko się nagrzewa, ale też łatwo mętnieje po wiatrach, a przy silniejszym podmuchu fala na otwartych odcinkach robi się nieprzyjemnie krótka i stroma.

Wody odprowadza Iławka, dopływ Drwęcy, a więc ostatecznie Wisły. Od północy Jeziorak jest włączony w szlak Kanału Elbląskiego, tego samego, na którym statki przejeżdżają lądem po pochylniach. To sprawia, że jezioro nie jest ślepym workiem, lecz odcinkiem drogi wodnej prowadzącej aż do Zalewu Wiślanego.

Wyspy i Wielka Żuława

Na Jezioraku leży kilkanaście wysp o łącznej powierzchni ponad dwustu hektarów. Największa z nich, Wielka Żuława, ma ponad osiemdziesiąt dwa hektary — to jedna z największych wysp jeziornych w Polsce, administracyjnie należąca do Iławy. Z miejskiego portu kursuje na nią przeprawa promowa, dzięki czemu nie trzeba mieć własnej łodzi, żeby się tam dostać.

Wyspa ma własną historię. Zachowały się na niej relikty średniowiecznego założenia obronnego — niewielkiej strażnicy używanej w XIII wieku, w czasach krzyżackich — a w najwyższym punkcie resztki małego cmentarza protestanckiego z XIX wieku. Przez wyspę prowadzą ścieżki, więc da się ją obejść w ciągu paru godzin.

Reszta wysp jest mniejsza i w dużej części zalesiona; dla żeglarzy są głównie orientacyjnymi punktami i osłoną przed falą. Zachodni i wschodni brzeg jeziora porastają bory, pozostałe odcinki to pola, łąki i mniejsze kępy lasu — przez co widok z wody zmienia się co kilka kilometrów, a nie, jak na wielkich jeziorach, co pół dnia.

Żeglowanie, kajaki i przyroda

Jeziorak jest jednym z najbardziej lubianych akwenów żeglarskich w Polsce i ma wobec Mazur zaletę, której często się nie docenia: jest wąski. Przy brzegu zawsze da się znaleźć osłonę, a cieśniny dzielą jezioro na odcinki, w których wiatr zachowuje się inaczej. Dla początkujących to łagodniejsze szkoły niż Śniardwy, dla doświadczonych — więcej manewrowania. Główne porty i przystanie leżą w Iławie na południu oraz w Siemianach w połowie długości jeziora.

Dla kajakarzy atrakcyjne jest to, że Jeziorak łączy się z sąsiednimi jeziorami i z systemem Kanału Elbląskiego, więc można układać trasy wielodniowe bez zawracania. Wędkarze łowią tu typowy zestaw jezior nizinnych; płytka, dobrze nagrzana woda z rozwiniętą roślinnością przybrzeżną sprzyja rybom drapieżnym polującym w trzcinach.

Jezioro leży w granicach Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego, obejmującego przeszło dwadzieścia pięć tysięcy hektarów po obu stronach granicy warmińsko-mazurskiej i pomorskiej; siedziba parku mieści się w Jerzwałdzie. Okoliczne Lasy Iławskie są dodatkowo obszarem ochrony ptaków w sieci Natura 2000. W praktyce oznacza to, że biwakowanie i cumowanie poza wyznaczonymi miejscami jest ograniczone — warto to sprawdzić przed wypłynięciem.

Jak dotrzeć

• Samochodem — do Iławy na południowym końcu jeziora prowadzą drogi od Olsztyna i od Grudziądza; do Siemian i Jerzwałdu dojeżdża się lokalnymi szosami od strony Zalewa albo Susza.
• Koleją — Iława Główna jest dużym węzłem na linii Warszawa–Gdańsk, z szybkimi połączeniami w obu kierunkach; od dworca do portu nad Jeziorakiem jest kilkanaście minut.
• Wodą — od północy przez szlak Kanału Elbląskiego, od strony Małdyt i Miłomłyna; z Iławy kursują statki białej flotylli i prom na Wielką Żuławę.
• Rowerem — wokół jeziora da się ułożyć pętlę po drogach lokalnych i leśnych; jest to trasa na cały dzień, z kilkoma odcinkami gruntowymi.

Dobre rady

Wąska rynna, która jest największym urokiem Jezioraka, bywa też jego pułapką. Wiatr wpada tu kanałem między lasami i wzmaga się na otwartych odcinkach bez ostrzeżenia, a fala przy małej głębokości narasta szybko. Przed wypłynięciem warto sprawdzić prognozę i trzymać się zasady, że na tym jeziorze zawsze jest blisko do brzegu — z czego należy korzystać, a nie się tym pocieszać.

Jeśli wybierasz bazę: Iława daje pełne zaplecze, komunikację i prom na wyspę, Siemiany są mniejsze i spokojniejsze, a okolice Jerzwałdu są najdziksze i najbardziej leśne. Lipiec i sierpień to pełnia sezonu, zwłaszcza w okolicach portów. Czerwiec i pierwsza połowa września dają prawie to samo, przy wyraźnie mniejszym ruchu.

Na jeden dzień bez łodzi najlepszym planem jest prom na Wielką Żuławę, obejście wyspy ścieżkami i rejs statkiem po południowej części jeziora. Z brzegu widać mniej, niż się wydaje — Jeziorak naprawdę pokazuje się dopiero z wody.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

Pojezierze Iławskie, powiat iławski, województwo warmińsko-mazurskie — od Iławy na północ w stronę Zalewa

Długość

27,45 km — najdłuższe jezioro w Polsce

Powierzchnia

przeszło 3 tysiące hektarów, szóste miejsce w Polsce

Głębokość

średnio około 4 metrów, najgłębiej niespełna 13 metrów

Wyspy

kilkanaście, razem ponad 200 hektarów; największa Wielka Żuława — ponad 82 hektary

Szlak wodny

część drogi wodnej Kanału Elbląskiego; odpływ Iławką do Drwęcy i Wisły

Ochrona

Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego, obszar Natura 2000 Lasy Iławskie

Czas zwiedzania

dzień na prom, wyspę i rejs; z żeglowaniem kilka dni

Aktualne godziny i bilety

Zespół Parków Krajobrazowych Warmii, Mazur i Powiśla — zasady poruszania się po parku i aktualności

Kiedy najlepiej