Województwo świętokrzyskie — najstarsze góry, krzemień i wąwozy nad Wisłą.

Świętokrzyskie ma około 11,7 tysiąca km² i po opolskim jest najmniejszym województwem w Polsce, co okazuje się jego zaletą: wszystko leży w zasięgu jednego, najwyżej dwóch dni z jedną bazą. Stolicą są Kielce, leżące dokładnie pośrodku. Region bierze nazwę od Gór Świętokrzyskich — pasma niskiego, bo najwyższy szczyt nie przekracza 614 m n.p.m., ale należącego do najstarszych w Europie. Ich trzon tworzą kambryjskie piaskowce kwarcytowe, wypiętrzone najpierw w fałdowaniu kaledońskim, potem w waryscyjskim, a następnie wielokrotnie zrównywane i zalewane przez morze. Na południe od nich rozciąga się Ponidzie — ciepła, gipsowa kraina w dolinie Nidy — a wschodnią granicę województwa stanowi Wisła.

Najbardziej rozpoznawalna część regionu to Łysogóry z Łysicą (614 m) i Łysą Górą (595 m). Chroni je Świętokrzyski Park Narodowy, utworzony 1 maja 1950 roku jako trzeci w Polsce; zajmuje niewiele ponad 76 km², z których las pokrywa około dziewięćdziesięciu pięciu procent — głównie buczyny i jodły. Znakiem firmowym parku są gołoborza: rumowiska ostrokrawędzistych bloków kwarcytu, bez śladu gleby i roślin, powstałe w epoce lodowej przez wielokrotne zamarzanie wody w szczelinach skalnych. Na szczycie Łysej Góry stoi zespół pobenedyktyński Świętego Krzyża, a wokół niego ślady przedchrześcijańskiego wału kamiennego — jedno z tych miejsc, gdzie widać, że górę uznawano za ważną, na długo przed klasztorem.

Świętokrzyskie ma jednak coś jeszcze starszego. W Krzemionkach pod Ostrowcem Świętokrzyskim zachował się zespół pradziejowych kopalń krzemienia pasiastego: około czterech tysięcy szybów na obszarze przekraczającym 78 hektarów, eksploatowanych od połowy IV do połowy II tysiąclecia przed naszą erą. Odkrył je w 1922 roku geolog Jan Samsonowicz. Siekiery z tutejszego krzemienia trafiały na odległość kilkuset kilometrów, co czyni te kopalnie świadectwem wczesnej wymiany na dużą skalę. W 2019 roku krzemionkowski region wpisano na Listę światowego dziedzictwa UNESCO — jako pierwsze polskie stanowisko archeologiczne. Zwiedza się je podziemną trasą prowadzącą wśród filarów zostawionych przez neolitycznych górników.

Najpiękniejszym miastem regionu jest Sandomierz, rozłożony na siedmiu wzgórzach nad Wisłą i uznany w 2017 roku Pomnikiem Historii. Zostały tu: gotycka Brama Opatowska, ratusz z renesansową attyką, katedra z polichromią z 1421 roku, romański kościół świętego Jakuba z pierwszej połowy XIII wieku, dawne kolegium jezuickie i podziemna trasa w kupieckich piwnicach. Za miastem zaczynają się lessowe wąwozy — najbardziej znany to Wąwóz Królowej Jadwigi — oraz Góry Pieprzowe z odsłonięciem najstarszych skał w tej części Polski. Drugi mocny punkt to Ujazd, gdzie Krzysztof Ossoliński postawił w latach 1621–1644 Krzyżtopór: rezydencję typu palazzo in fortezza, wpisaną w pięciobok bastionów, jeden z największych pałaców w Europie przed Wersalem. Spalony w 1770 roku, do dziś stoi jako ruina o zachowanych murach.

Reszta województwa dokłada rzeczy mniejsze, ale nie słabsze. W Kielcach stoi Pałac Biskupów Krakowskich, wzniesiony w latach 1637–1641 przez biskupa Jakuba Zadzika — najlepiej zachowana wczesnobarokowa rezydencja w kraju, z plafonami z warsztatu Tomasza Dolabelli i Muzeum Narodowym w środku. W Wąchocku opactwo cystersów założone w 1179 roku ma kapitularz uznawany za najpiękniejsze romańskie wnętrze w Polsce i elewacje z naprzemiennych pasów piaskowca. Chęciny to ruiny zamku królewskiego na wapiennym grzbiecie, a obok nich Jaskinia Raj z gęstą szatą naciekową. Na Ponidziu działają dwa uzdrowiska: Busko-Zdrój, gdzie kąpiele w wodzie siarczkowej zaczęto podawać w Sanatorium Marconi otwartym w 1836 roku, i mniejszy Solec-Zdrój. Przyrodę regionu poza parkiem narodowym trzyma dziewięć parków krajobrazowych, od Cisowsko-Orłowińskiego po nadnidziańskie.