Województwo kujawsko-pomorskie — dwie stolice, gotyk i solanka nad Wisłą.

Kujawsko-pomorskie zajmuje 17 971 km² i jest jednym z dwóch województw w Polsce, które nie mają jednej stolicy: wojewoda urzęduje w Bydgoszczy, sejmik w Toruniu. Ten podział nie jest administracyjnym kaprysem — oba miasta wyrosły z zupełnie innych tradycji i nadal patrzą na siebie z pewną rezerwą. Krajobraz jest nizinny, najwyższe wzniesienie nie sięga nawet 190 m n.p.m., a osią regionu jest Wisła, płynąca tu na odcinku przekraczającym dwieście kilometrów. Wpadają do niej Brda, Drwęca, Wda i Osa, na zachodzie płynie Noteć. Historycznie zeszły się w tych granicach Kujawy, ziemia chełmińska i dobrzyńska, Pałuki, Krajna oraz skraje Kociewia i Borów Tucholskich — dlatego miasteczka w odległości godziny jazdy potrafią wyglądać, jakby należały do różnych krajów.

Najmocniejszym punktem na mapie jest Toruń, lokowany w 1233 roku i zachowany w gotyckim komplecie: Ratusz Staromiejski, trzy potężne ceglane kościoły, mury z bramami, rzędy spichrzów i pochylona o kilkanaście centymetrów Krzywa Wieża. Stare i Nowe Miasto uznano Pomnikiem Historii w 1994 roku, a w 1997 roku wpisano na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. W kamienicy przy dzisiejszej ulicy Kopernika urodził się 19 lutego 1473 roku Mikołaj Kopernik — dom jest oddziałem muzeum miejskiego. Toruń od średniowiecza słynie też z piernikarstwa i poświęcił mu osobne ekspozycje, w których ciasto wyrabia się w drewnianych matrycach.

Bydgoszcz zbudowała tożsamość na wodzie. Brda wpada tu do Wisły, a Kanał Bydgoski spina dorzecza Wisły i Odry; całość nazywa się Bydgoskim Węzłem Wodnym i daje miastu około stu kilometrów linii brzegowej. Najlepiej to widać na Wyspie Młyńskiej — zielonej enklawie kilka kroków od Starego Rynku — i na nadbrzeżu z przebudowanymi spichrzami. Warto tu chodzić z podniesioną głową: śródmieście ma bogaty zbiór kamienic secesyjnych i wczesnomodernistycznych, a Myślęcinek na północy miasta, z blisko ośmiuset trzydziestoma hektarami, jest największym parkiem miejskim w Polsce.

Kilkadziesiąt kilometrów od Torunia, także nad Wisłą, leży Ciechocinek — uzdrowisko żyjące ze solanki. Trzy tężnie o łącznej długości 1700 metrów i niemal szesnastu metrach wysokości wznoszono od 1824 roku według projektu Jakuba Graffa. Solanka spływa po gałęziach tarniny, paruje i tworzy wokół konstrukcji wilgotne, jodowo-solne powietrze, którym po prostu się oddycha. Obok pracuje warzelnia soli. Cały zespół tężni i warzelni razem z parkami Tężniowym i Zdrojowym został w 2017 roku Pomnikiem Historii. Przyroda regionu opiera się na dziewięciu parkach krajobrazowych — od Brodnickiego i Górznieńsko-Lidzbarskiego na wschodzie po Tucholski i Krajeński na północy. Parku narodowego w granicach województwa nie ma, ale Bory Tucholskie, sięgające dalej na Pomorze, tworzą rezerwat biosfery UNESCO i jeden z najlepszych w kraju terenów kajakowych: Brdą i Wdą.

Resztę mapy wypełniają miejsca, których nie da się ze sobą porównać. W Biskupinie stoi rekonstrukcja obronnej osady kultury łużyckiej; ślady grodu zauważył w 1933 roku miejscowy nauczyciel Walenty Szwajcer, a wykopaliska prowadził od 1934 roku Józef Kostrzewski. Badanie słojów pokazało, że większość dębów na wał ścięto w 748 roku p.n.e. W Kruszwicy nad Gopłem z zamku Kazimierza Wielkiego została trzydziestodwumetrowa Mysia Wieża, na którą można wejść, oraz romańska kolegiata z pierwszej połowy XII wieku. Chełmno zachowało średniowieczny układ ulic z kilkoma kościołami w obrębie murów, Grudziądz — pas spichrzów stojących wprost nad Wisłą, a Strzelno romańskie kolumny z figuralną dekoracją w kościele ponorbertańskim. Siedem miejsc w województwie nosi tytuł Pomnika Historii.