Kamień Pomorski — solanka nad Zalewem Kamieńskim i katedra z barokowymi organami

Pierwsza stolica Pomorza Zachodniego

Osada powstała na przełomie VIII i IX wieku jako siedziba plemienia Wolinian, a w IX–XI wieku była osadą rybacką i portową z grodem. Około 967 roku obszar włączył do państwa polskiego Mieszko I, a w 1124 roku misja Bolesława Krzywoustego ochrzciła tu ludność i zbudowała dwa kościoły.

Przełom przyniósł rok 1175, gdy siedzibę biskupstwa pomorskiego przeniesiono z Wolina do Kamienia. Diecezja nazywała się odtąd kamieńską i od około 1188 roku podlegała bezpośrednio Rzymowi. Kamień pozostawał stolicą biskupstwa do 1810 roku, a prawa miejskie otrzymał w 1274.

Historyczny układ Starego Miasta został zniszczony w 1945 roku, a w latach sześćdziesiątych zabudowany blokami. Mimo tego cały obszar Starego Miasta jest w rejestrze zabytków, a miasto leży na Szlaku Zabytków Sztuki Romańskiej. Z dawnych obwarowań została gotycka Brama Wolińska z XIV wieku, dziś siedziba Muzeum Kamieni, a przy rynku stoi gotycki ratusz z trójarkadowym podcieniem.

Katedra, więźba i organy

Zespół katedralny został uznany za pomnik historii rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 1 września 2005 roku. Budowę rozpoczęto prawdopodobnie w latach 1172–1176, najpierw z granitowej kostki, potem z cegły, jako trójnawową bazylikę romańską z transeptem i półkolistą apsydą. Drugi etap, gotycki, zakończył się około 1370 roku; przerywały go najazdy brandenburskie w 1273 i 1308 roku.

To najstarszy obiekt sakralny na Pomorzu Zachodnim, a od 2021 roku wiadomo o nim coś jeszcze: ma najstarszą znaną więźbę dachową z terenu Polski. Dębowe drewno, sprowadzane spławem z wyspy Wolin, ścięto w latach sześćdziesiątych XIII wieku, a nad prezbiterium może być jeszcze starsze. Zachowały się średniowieczne znaki ciesielskie i ślady lin używanych przy spławianiu.

Najbardziej znane wyposażenie to barokowe organy ufundowane w 1669 roku przez ostatniego biskupa kamieńskiego, księcia Ernesta Bogusława de Croÿa. Prace prowadzili Friedrich Breyer i Michael Berigel ze Szczecina, a ukończono je w 1672 roku; instrument liczył wtedy ponad dwa i pół tysiąca piszczałek, dziś ma czterdzieści trzy głosy w trzech manuałach i pedale. Prospekt to osobne przedstawienie: Michał Archanioł pod sklepieniem, król Dawid z harfą i prorok Jeremiasz z lirą, aniołowie z violą da braccio i violą da gamba, a w balustradzie empory dziesięć obrazów muzykujących kobiet w siedemnastowiecznych strojach.

Od 1964 roku organiści z całego świata grają tu w ramach Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej i Kameralnej — najstarszej imprezy tego rodzaju na Pomorzu Zachodnim. Przy katedrze zachował się też gotycki wirydarz z przełomu XIII i XIV wieku, jedyne takie założenie przykatedralne w Polsce; rosną w nim pomniki przyrody, między innymi żywotnik olbrzymi i dąb Wiesław.

Solanka, borowina i woda wokół miasta

Lecznicze właściwości tutejszych źródeł solankowych odkryto przypadkiem, w ostatniej ćwierci XIX wieku — opracowania polskie podają rok 1876, niemieckie 1882 — i z czasem zaczęto też stosować borowinę z okolicznych torfowisk. Uzdrowisko korzysta dziś z wód chlorkowo-sodowych, jodkowych i żelazistych z odwiertu nazwanego Edward III oraz ze złoża borowiny tuż za miastem.

Kierunki leczenia są szerokie: choroby reumatyczne, kardiologiczne i nadciśnienie wraz z wczesną rehabilitacją, dolne drogi oddechowe, schorzenia neurologiczne, ortopedyczno-urazowe, a także choroby dziecięce. Działa tu kilka zakładów lecznictwa uzdrowiskowego, w tym szpital uzdrowiskowy i sanatoria.

Położenie jest tutaj częścią kuracji. Miasto leży nad Zalewem Kamieńskim, rozlewiskiem cieśniny Dziwny, nad dwiema zatokami — Karpinką od północy i Promną od zachodu, za którą widać Wyspę Chrząszczewską. Otwarte morze jest kilka kilometrów dalej, a dostęp do niego prowadzi Dziwną. Klimat należy do dzielnicy bałtyckiej: wysoka wilgotność, długie zimy i mniejsze wahania temperatury niż w głębi kraju, a okres wegetacyjny trwa ponad dwieście dni.

Jak dotrzeć

• Samochodem — na północny wschód od Szczecina, drogą przez Wolin albo Golczewo; od strony Dziwnowa i Wolina dojazd wzdłuż Dziwny.
• Koleją — linia przez Wysoką Kamieńską, otwarta w 1892 roku, łączy miasto z magistralą nadmorską.
• Autobusem — kursy ze Szczecina, Wolina i nadmorskich miejscowości wokół Dziwnowa.
• Od strony wody — w mieście jest port morski z basenem rybacko-żeglarskim, a Zalew Kamieński i Zatoka Cicha są akwenami żeglarskimi.

Dobre rady

Jeśli przyjeżdżasz dla katedry, sprawdź wcześniej, czy nie trafisz na koncert — grające organy z 1669 roku to zupełnie inne wrażenie niż te same organy milczące.

Kamień bywa traktowany jako przystanek w drodze na plażę. Szkoda, bo to jedno z nielicznych miejsc na wybrzeżu, gdzie kuracja solankowa, port i zabytek pierwszej klasy mieszczą się w promieniu kilkuset metrów.

Wirydarz i otoczenie katedry warto obejść dookoła, nie tylko zajrzeć do środka: stare drzewa w ogrodzie katedralnym są tutaj osobną atrakcją, część z nich ma status pomników przyrody.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

Pobrzeże Szczecińskie, województwo zachodniopomorskie, nad Zalewem Kamieńskim; na północny wschód od Szczecina, kilka kilometrów od otwartego morza

Co to jest

statutowe uzdrowisko solankowe; źródła solankowe odkryto w ostatniej ćwierci XIX wieku (podawane daty: 1876 i 1882)

Surowce lecznicze

wody chlorkowo-sodowe, jodkowe i żelaziste z odwiertu Edward III oraz borowina

Profil leczniczy

choroby reumatyczne, kardiologiczne i nadciśnienie, dolne drogi oddechowe, neurologiczne, ortopedyczno-urazowe oraz choroby dziecięce

Zespół katedralny

romańsko-gotycka bazylika, budowa od lat siedemdziesiątych XII wieku, etap gotycki zakończony około 1370 roku

Organy

ufundowane w 1669 roku przez księcia Ernesta Bogusława de Croÿa, ukończone w 1672; 43 głosy w trzech manuałach i pedale

Więźba dachowa

najstarsza znana w Polsce — dębowe drewno ścięte w latach sześćdziesiątych XIII wieku, ustalone badaniami w 2021 roku

Status ochrony

zespół katedralny pomnikiem historii od 1 września 2005 roku; cały obszar Starego Miasta w rejestrze zabytków

Festiwal

Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej, organizowany od 1964 roku

Czas pobytu

pół dnia na katedrę z wirydarzem i Stare Miasto, cały dzień z portem i okolicą

Aktualne godziny i bilety

oficjalny serwis Kamienia Pomorskiego

Kiedy najlepiej