Atrakcja regionu Kazimierz Dolny

Nałęczów — uzdrowisko serca na skraju lubelskich wąwozów

Zakład leczniczy założyli tu 11 lutego 1878 roku trzej lekarze wracający z syberyjskiego wygnania, a miasteczko do dziś uchodzi za jedyne polskie uzdrowisko o profilu wyłącznie kardiologicznym. Park Zdrojowy ma około dwudziestu pięciu hektarów i leży w samym środku miasta, kilka minut od wąwozów Płaskowyżu Nałęczowskiego.

fot. Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Trzy lekarze i jedna data

Nazwa jest młodsza od miejsca. Majątek kupił w 1751 roku Stanisław Małachowski, a w 1772 nazwał go Nałęczowem od herbu swojego rodu. Jeszcze starsze są ślady osadnictwa: na dzisiejszej Górze Poniatowskiego stało grodzisko z przełomu VIII i IX wieku, a parafię założono w pierwszej połowie XIV stulecia.

Lecznicze właściwości miejscowych wód i torfów zauważono około 1800 roku, a potwierdził je chemicznie w 1817 profesor Piotr Celiński z Uniwersytetu Warszawskiego — jego nazwisko nosi do dziś jedno z ujęć. Przez kilkadziesiąt lat niewiele z tego wynikało; kolejne powstania i upadek majątku zatrzymały rozwój.

Uzdrowisko w dzisiejszym sensie powstało 11 lutego 1878 roku. Założyli je trzej lekarze wracający z syberyjskiego wygnania: Fortunat Nowicki, Wacław Lasocki i Konrad Chmielewski, którzy przejęli park i pałac od ówczesnego właściciela Nałęczowa, Michała Górskiego. Dwa lata później zakład zarejestrowano jako spółkę użyteczności publicznej i przyjechali pierwsi kuracjusze. Prawa miejskie miasto dostało dopiero w 1963 roku, a w 1954 zakład przeszedł na własność państwa; sprywatyzowano go w 2001.

Uzdrowisko, które leczy serce

Nałęczów ma najwęższy profil ze wszystkich polskich uzdrowisk i uchodzi za jedyne nastawione wyłącznie na kardiologię. Leczy się tu chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie, nerwice serca i wyczerpanie psychofizyczne, prowadzi się też rehabilitację po zawałach i operacjach kardiochirurgicznych.

Podstawą są wody wodorowęglanowo-wapniowo-żelaziste z poziomu górnej kredy, czerpane z ujęć o nazwach Celiński i Miłość. Do zabiegów dochodzi borowina, znana tu od początku XIX wieku. Niezależnie od wody działa samo położenie: lessowe gleby, doliny Bystrej i Bochotniczanki, wąwozy i gęsta roślinność tworzą mikroklimat, któremu przypisuje się obniżanie ciśnienia — i to jest właściwy powód, dla którego profil kurortu wyszedł taki, a nie inny.

Park na dwudziestu pięciu hektarach

Park Zdrojowy jest tu nie dodatkiem, lecz centrum miasta. Ma około dwudziestu pięciu hektarów, a założył go jeszcze Stanisław Małachowski — istniał już w połowie XVIII wieku, czyli sto trzydzieści lat przed uzdrowiskiem. Potok Bochotniczanka spiętrzono śluzą w owalny staw, który porządkuje cały układ alejek.

W parku stoją najważniejsze budynki kurortu: pałac Małachowskich, Palmiarnia — a właściwie Dom Zdrojowy — oraz Stare Łazienki. Wokół rozsiane są drewniane i murowane wille z przełomu XIX i XX wieku o nazwach, które same opowiadają epokę: Oktawia, Podgórze, Brzozy, Pod Matką Boską, Różana. Styl skacze od szwajcarskiego do zakopiańskiego, bo każdy budował tak, jak wtedy wypadało.

Prus, Żeromski i dwa muzea

Nałęczów jest jednym z niewielu polskich miasteczek, w których literatura jest częścią infrastruktury. Bolesław Prus i Stefan Żeromski leczyli się tu jako kuracjusze, bywał również Henryk Sienkiewicz.

Żeromski zbudował sobie w Nałęczowie letnią pracownię — drewnianą chatę według projektu Jana Witkiewicza Koszczyca — i dziś mieści się w niej Muzeum Stefana Żeromskiego. Muzeum Bolesława Prusa otwarto 3 grudnia 1961 roku w willi Ochronka. Oba są małe i oba stoją w zasięgu spaceru po parku, więc da się je zobaczyć w jedno popołudnie, razem z Palmiarnią.

Osobnym zabytkiem jest kolejka wąskotorowa. Stacja Nałęczów Wąskotorowy należy do Nadwiślańskiej Kolejki Wąskotorowej, której sieć liczy około pięćdziesięciu czterech kilometrów; sama kolejka jest wpisana do rejestru zabytków.

Jak dotrzeć

  • Samochodem — droga wojewódzka numer 830 przechodzi przez miasto ze wschodu na zachód i łączy je z Kazimierzem Dolnym, Puławami oraz Lublinem, od którego Nałęczów leży o około dwadzieścia osiem kilometrów. Droga 826 prowadzi do dróg ekspresowych S12 i S17.
  • Koleją — najbliższa stacja to Drzewce-Kolonia, około czterech kilometrów na północ od centrum. Od 2021 roku dojazd z dworca do miasta obsługuje autobus elektryczny.
  • Pieszo i rowerem — po Nałęczowie chodzi się pieszo, bo wszystko ważne leży w parku albo przy nim. Wąwozy wokół miasta są dobrym celem na krótką wycieczkę w obie strony.

Dobre rady

Nałęczów ma 13,82 kilometra kwadratowego i niespełna cztery tysiące mieszkańców, więc na zwiedzanie wystarczy dzień: park, Palmiarnia, dwa muzea literackie i pałac. Reszta czasu należy do okolicy — miasto leży na Płaskowyżu Nałęczowskim, pociętym głębokimi wąwozami lessowymi, a najwyższe punkty sięgają tu około dwustu dwunastu metrów przy centrum położonym na wysokości stu siedemdziesięciu kilku.

Najlepiej łączyć wizytę z Kazimierzem Dolnym i Puławami — wszystkie trzy miejsca leżą na tej samej drodze i każde jest innym rodzajem miasteczka. Jeśli przyjeżdżasz dla spokoju, wybierz dni powszednie: w weekendy park bywa pełny, bo jest to najbliższy taki ogród dla mieszkańców Lublina.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja
Płaskowyż Nałęczowski, nad Bystrą przy ujściu Bochotniczanki, około 28 kilometrów od Lublina
Uzdrowisko od
11 lutego 1878 roku
Założyciele
Fortunat Nowicki, Wacław Lasocki i Konrad Chmielewski — lekarze wracający z syberyjskiego wygnania
Profil leczniczy
kardiologia: choroba niedokrwienna, nadciśnienie, nerwice serca, rehabilitacja po zawałach i operacjach
Wody
wodorowęglanowo-wapniowo-żelaziste z poziomu górnej kredy, ujęcia Celiński i Miłość; także borowina
Park Zdrojowy
około 25 hektarów w centrum, założony przez Stanisława Małachowskiego w XVIII wieku
Co zobaczyć
pałac Małachowskich, Palmiarnia, Stare Łazienki, Muzeum Stefana Żeromskiego, Muzeum Bolesława Prusa
Zabytkowa kolejka
stacja Nałęczów Wąskotorowy na sieci Nadwiślańskiej Kolejki Wąskotorowej, około 54 kilometrów torów
Wielkość
13,82 kilometra kwadratowego, blisko cztery tysiące mieszkańców
Aktualne godziny i bilety
oficjalny serwis gminy Nałęczów
Mapa: Google Maps · 51.2833, 22.2167

Kiedy najlepiej

Wiosna

Park budzi się wcześnie i wtedy jest najładniejszy, a wąwozy wokół miasta są jeszcze przejezdne bez błota. Najspokojniejsza pora na kurację.

Lato

Pełnia sezonu: staw, Palmiarnia i cień starych drzew w parku. Weekendy są tłoczne, bo Nałęczów jest najbliższym takim miejscem dla Lublina.

Jesień

Najlepszy czas na wąwozy lessowe i na muzea literackie — mniej gości, a park przebarwia się na kilka tygodni. Powietrze jest wyraźnie chłodniejsze i czystsze.

Zima

Cicho i pusto, zabiegi odbywają się pod dachem. Park da się obejść w godzinę, a drewniane wille widać wtedy najlepiej, bez listowia.

Inne atrakcje w Kazimierzu Dolnym

Odległości w linii prostej od „Nałęczów — uzdrowisko" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.

Klasztor i kościół ReformatówZespół klasztorny Reformatów na wzgórzu, z tarasem widokowym na miasto i dolinę Wisły — sp
~19 km w linii prostej
Ruiny zamku i basztaGotycki zamek z XIV wieku (Kazimierz Wielki) na wzgórzu nad miastem. Obok okrągła baszta —
~19 km w linii prostej
Kościół farny św. Jana Chrzciciela i św. BartłomiejaRenesansowy kościół farny nad rynkiem, ze sklepieniem typu lubelskiego i zabytkowymi organ
~19 km w linii prostej
Rynek i kamienice PrzybyłówRenesansowy rynek z drewnianą studnią, zabytkowe kamienice Mikołaja i Krzysztofa Przybyłów
~19 km w linii prostej
Góra Trzech KrzyżyWzgórze nad miastem z trzema krzyżami upamiętniającymi epidemię z 1708. Najpiękniejsza pan
~20 km w linii prostej
Mięćmierz i AlbrechtówkaKlimatyczna dawna osada flisacka z drewnianą zabudową i punkt widokowy Albrechtówka nad do
~20 km w linii prostej
Wąwóz Korzeniowy DółLessowy wąwóz z korzeniami drzew zwisającymi z górnych krawędzi. ~500 m długości, charakte
~20 km w linii prostej
Zamek w JanowcuRenesansowy zamek za Wisłą, naprzeciw Kazimierza — z przeprawą promową przez rzekę; malown
~24 km w linii prostej

Gdzie spać blisko

Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Kazimierz Dolny. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.

Dodaj swój obiekt →