Zdrój w zakolu rzeki
Żegiestów-Zdrój jest osadą wsi Żegiestów i leży około półtora kilometra na południowy wschód od jej centrum, w gminie Muszyna, w powiecie nowosądeckim. Geograficznie to wschodnia część Beskidu Sądeckiego, pasmo Jaworzyny Krynickiej. Osada rozciąga się nad Popradem oraz w dolince niewielkiego potoku, który wpada tu do rzeki z prawego brzegu.
Poprad jest w tym miejscu rzeką graniczną — po drugiej stronie jest już Słowacja — i robi tu jedno z najdziwniejszych zakoli na całej granicy. Pod Żegiestowem linia graniczna zawraca o sto osiemdziesiąt stopni wokół wąskiego półwyspu wciśniętego w terytorium Słowacji i oblanego rzeką z trzech stron. Półwysep nazywa się Łopata Polska, a sama nazwa Łopata przylgnęła i do niego, i do zakola. To geografia, która zdecydowała o wszystkim: dolinka jest wąska, zabudowa układa się w jeden ciąg wzdłuż wody, a stoki podchodzą blisko domów.
Taki układ ma swoją cenę. Część zdrojowa leży w głębi dolinki, w miejscu dość zacienionym, i właśnie z powodu rzeźby terenu wyznaczono tu dwie strefy ochrony uzdrowiskowej zamiast jednej: pierwsza obejmuje osiedle Żegiestów-Zdrój, druga przysiółek Łopata Polska.
Jeden człowiek, dwa drewniane budynki
Źródła wód mineralnych odkrył tu w 1846 roku Ignacy Medwecki z Muszyny. W 1857, po wykupieniu od miejscowych chłopów gruntów przylegających do odkrytych wypływów, postawił pierwsze dwa drewniane budynki zdrojowe — i to one dały początek osadzie, która przyjęła nazwę Żegiestów-Zdrój.
Stary dom zdrojowy z 1879 roku stanął nad źródłem w głębi dolinki. Dziś bije tam ujęcie Anna, najstarsze z czterech używanych w uzdrowisku. W 1924 roku Żegiestów został uznany za uzdrowisko o charakterze użyteczności publicznej, co w ówczesnym porządku prawnym oznaczało wejście do pierwszej ligi polskich kurortów.
W pierwszej połowie dwudziestego wieku dolinka zapełniła się obiektami kuracyjnymi i pensjonatowymi o nazwach, które do dziś funkcjonują jako adresy architektoniczne: Zamek, Polonia, Elżka, Malutka, Orlątko, Biały Orzeł, Warszawianka. Ich skala — drewno, weranda, dwa albo trzy piętra — pokazuje, jak wyglądał mały galicyjski zdrój, zanim weszła moda na duże gmachy.
Szczawy spod Jaworzyny
Tutejsze wody to szczawy o mineralizacji w granicach 1,0–2,3 g/dm³, typu wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowego albo wodorowęglanowo-magnezowo-sodowego. To ta sama rodzina wód, która zbudowała sławę całej doliny Popradu od Muszyny do Piwnicznej, tylko w innych proporcjach.
Uzdrowisko korzysta z czterech ujęć: źródła Anna oraz trzech odwiertów — Żegiestów II, Zofia II i Andrzej II. Udokumentowane kierunki leczenia to choroby układu trawienia, choroby reumatologiczne oraz choroby nerek i dróg moczowych.
Dla zwiedzającego, który nie przyjeżdża na kurację, najciekawsze jest to, że cały ten profil czyta się z terenu: woda wypływa tam, gdzie dolinka najgłębiej wcina się w zbocze, a zabudowa zdrojowa stoi dokładnie wokół wypływów. Nic tutaj nie zostało postawione dla widoku.
Tunel, który wydrążono łukiem
Przez Żegiestów biegnie linia kolejowa nr 96 Tarnów – Leluchów, dawna linia tarnowsko-leluchowska, z przystankiem Żegiestów-Zdrój. Jej fragmentem jest tunel Żegiestów – Andrzejówka, długi około 511 metrów, zbudowany w latach 1874–1876 przez wiedeńską firmę Koller und Gregorsen.
Plan przewidywał przebicie tunelu w linii prostej. W czasie robót zerwał się strop skalny i zasypał dwadzieścia trzy „biedki”, czyli małe jednokonne wózki, oraz — jak zapisano — ponad stu dwudziestu robotników. Próby dotarcia do zasypanych nie dały rezultatu. Ostatecznie miejsce pozostawiono jako zbiorową mogiłę, a tunel wydrążono łukiem obok.
Dzisiejszy przebieg torów jest więc pamiątką po tej katastrofie — i jedną z nielicznych rzeczy w Beskidzie Sądeckim, o których najlepiej opowiada sam kształt inżynierii.
Nowy Dom Zdrojowy i kościół świętej Kingi
Największą bryłą Żegiestowa jest modernistyczny Nowy Dom Zdrojowy, który przez dekady stał jako ruina i w tym stanie trafił na ekran w filmie „Mój Nikifor”. W ostatnich latach gmach odbudowano, więc po długiej przerwie znowu domyka panoramę dolinki tak, jak zaprojektowano.
W osadzie działa też parafia i kościół pod wezwaniem świętej Kingi — patronki, która w tej części Sądecczyzny wraca nieustannie, bo z nią wiąże się tradycja odkrycia soli i opieka nad doliną Popradu.
Żegiestów-Zdrój dobrze łączy się z sąsiednimi miejscowościami: do Muszyny i Złockiego jest stąd kilka kilometrów doliną, a Krynica-Zdrój leży po drugiej stronie pasma Jaworzyny.
Jak dotrzeć
- Samochodem — droga wojewódzka 971 prowadzi doliną Popradu od Krynicy przez Muszynę do Piwnicznej i przechodzi przez samą osadę.
- Koleją — przystanek Żegiestów-Zdrój na linii Tarnów – Leluchów; to jeden z niewielu polskich zdrojów, do którego pociąg dojeżdża w zasadzie pod źródła.
- Ze Słowacji — Poprad jest tu rzeką graniczną, a wprost za wodą leży słowacki Sulín; przejścia drogowe znajdują się w stronę Muszyny i Leluchowa.
- Pieszo — szlaki prowadzą stąd w pasmo Jaworzyny Krynickiej; dolinę Popradu wykorzystują też trasy rowerowe wzdłuż rzeki.
Dobre rady
Żegiestów warto potraktować jako przystanek w podróży doliną Popradu, a nie jako samodzielny cel na cały dzień. Samą osadę obchodzi się w godzinę: dolinka, dom zdrojowy, ujęcie Anna, wille i widok na zakole rzeki. Kto chce więcej, wychodzi w pasmo Jaworzyny albo jedzie dalej w stronę Muszyny i Krynicy.
Najlepszym sposobem dotarcia jest pociąg. Linia prowadzi tu wzdłuż rzeki, miejscami tuż nad wodą, a przystanek leży w samym zdroju — przyjazd jest więc częścią atrakcji. Wyjeżdżającym samochodem warto pamiętać, że droga 971 jest wąska i kręta, a zimą bywa wymagająca.
Jak dojechać i praktyczne info
- Lokalizacja
- dolina Popradu, Beskid Sądecki, gmina Muszyna, powiat nowosądecki, województwo małopolskie
- Status
- uzdrowisko statutowe; osada wsi Żegiestów
- Położenie
- pasmo Jaworzyny Krynickiej, nad Popradem — rzeką graniczną ze Słowacją; pod Żegiestowem granica zawraca o 180° wokół półwyspu Łopata Polska
- Odkrycie wód
- 1846 rok, Ignacy Medwecki z Muszyny
- Początek osady
- 1857 rok — dwa pierwsze drewniane budynki zdrojowe
- Stary dom zdrojowy
- 1879 rok, w głębi dolinki nad źródłem
- Status uzdrowiska
- od 1924 roku — uzdrowisko o charakterze użyteczności publicznej
- Rodzaj wód
- szczawy o mineralizacji 1,0–2,3 g/dm³, wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowe lub wodorowęglanowo-magnezowo-sodowe
- Ujęcia
- źródło Anna oraz odwierty Żegiestów II, Zofia II i Andrzej II
- Kierunki leczenia
- choroby układu trawienia, choroby reumatologiczne, choroby nerek i dróg moczowych
- Strefy ochrony
- dwie — osiedle Żegiestów-Zdrój oraz przysiółek Łopata Polska
- Tunel kolejowy
- Żegiestów – Andrzejówka, około 511 m, 1874–1876, firma Koller und Gregorsen z Wiednia; po zawale stropu przebity łukiem obok zbiorowej mogiły
- Dojazd
- droga wojewódzka 971; przystanek kolejowy Żegiestów-Zdrój na linii Tarnów – Leluchów
- Czas zwiedzania
- godzina na osadę, pół dnia z wyjściem w pasmo Jaworzyny
- Aktualne godziny i bilety
- oficjalny serwis gminy Muszyna
Kiedy najlepiej
Poprad idzie wysoko po roztopach i w zakolu robi się głośno. Stoki zielenieją od dołu, więc widok z drogi nad rzeką zmienia się z tygodnia na tydzień.
Najwięcej gości i najlepsza pora na wyjścia w pasmo Jaworzyny oraz na przejazdy doliną. W dolince trzyma się chłód nawet w upalne dni.
Dolina Popradu przebarwia się późno i długo. Dobry czas na przyjazd pociągiem, bo trasa nad rzeką ma wtedy najwięcej do pokazania.
Osada przycicha, a droga 971 bywa wymagająca po opadach. Blisko stąd do tras narciarskich w pasmie Jaworzyny Krynickiej.
Inne atrakcje w Krynicy-Zdroju
Odległości w linii prostej od „Żegiestów-Zdrój" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.
Gdzie spać blisko
Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Krynica-Zdrój. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.
Dodaj swój obiekt →