Wieś wołoska w dolinie potoku
Wapienne leży w środkowej części Beskidu Niskiego, w dolinie potoku Wapienka, w gminie Sękowa w powiecie gorlickim. Jest to miejsce w pełnym tego słowa znaczeniu małe: sto czterdzieścioro siedmioro mieszkańców według spisu z 2011 roku, dwie części wsi o nazwach Niżny Koniec i Wyżny Koniec, i wokół lesiste wzniesienia — Ferdel (648 m), Barwinok (670 m) i Męcińska Góra (679 m).
Wieś założono w 1546 roku, kiedy Zygmunt Stary nadał jej prawo lokacji na prawie wołoskim — typowym dla osadnictwa pasterskiego w Karpatach. Zamieszkiwali ją Łemkowie, do czasu, gdy w 1947 roku akcja „Wisła” wysiedliła stąd kilkudziesięciu mieszkańców. Późniejsze zasiedlenie prowadzili głównie przybysze z zachodniej Polski, co w Beskidzie Niskim jest historią powtarzalną i wciąż widoczną w krajobrazie.
O tutejszych wodach pisano wcześnie. Opis geograficzny z 1786 roku odnotowuje Wapienne jako „wieś ruską do hrabstwa bieckiego, w której jest źródło siarczyste” — czyli siarkę znano tu na długo przed powstaniem jakiegokolwiek zakładu kąpielowego.
Dwieście lat kąpieli
Próby leczenia tutejszą wodą podejmowano już w XVII wieku, wtedy przy chorobach wenerycznych. W latach 1810–1812 dochodzili tu do zdrowia żołnierze napoleońscy po wyprawie na Rosję — to pierwszy moment, w którym Wapienne pojawia się w szerszym obiegu.
Właściwy zakład powstał w połowie XIX wieku. W 1848 roku działały tu trzy wille oraz łazienki z pięćdziesięcioma stanowiskami kąpielowymi w trzydziestu sześciu kabinach, należące do rodziny Siemieńskich. Skala jak na górską wieś imponująca — i, jak się okazało, krucha: pożary w 1878 i 1894 roku strawiły zabudowę, a łazienki odbudowano dopiero w latach 1904–1906.
Dwudziesty wiek przyniósł ten sam cykl jeszcze dwa razy. Zniszczenia pierwszej wojny naprawiano w latach 1920–1924, dewastację drugiej — w latach pięćdziesiątych. Formalny status uzdrowiska Wapienne otrzymało dopiero w 1986 roku, a w latach 2010–2014 przeszło rewitalizację ze środków unijnych: powstał nowy dom zdrojowy, parki i promenada.
Siarka i borowina
Surowcem leczniczym są wody siarczkowo-siarkowodorowe o mineralizacji w przedziale 0,5–1,1 grama na litr, związane z kredowymi warstwami inoceramowymi, charakterystycznymi dla geologii Beskidu Niskiego. Czynne ujęcia noszą imiona „Marta” i „Kamila”. Drugim surowcem jest borowina, pozyskiwana z torfowiska na Kamiennej Górze — rzecz rzadka, bo pochodząca z miejsca oddalonego od zakładu o spacer.
Działanie tych wód opisuje się jako moczopędne, odczulające i przeciwzapalne, a także pobudzające gruczoły trawienne. Profil leczniczy jest, jak na tak małe uzdrowisko, szeroki: schorzenia reumatyczne, ortopedyczno-urazowe, krążenia, skóry, dróg oddechowych i układu nerwowego, choroby endokrynologiczne i przemiany materii, choroby kobiece, alergie oraz przewlekły stres.
Praktyka jest tu bliska temu, czym uzdrowiska były sto lat temu. Nie ma deptaku z orkiestrą ani pijalni z kilkunastoma kurkami; jest dolina, zabiegi i las dookoła. Dla jednych to niedostatek, dla innych — jedyny powód, żeby wybrać Wapienne zamiast Krynicy.
Co jest w zasięgu spaceru
Wapienne leży w otulinie Magurskiego Parku Narodowego, więc przyroda zaczyna się tuż za ostatnim domem. Nad wsią stoi wieża widokowa na Ferdlu, do której podejście zajmuje niewiele ponad godzinę i z której widać cały środkowy Beskid Niski. Przez wieś prowadzi zielony szlak z Gorlic przez Męcinę Wielką i Łysulę na Mały Ferdel i Barwinok.
Druga rzecz, po którą warto tu przyjechać, to drewniane świątynie. Gmina Sękowa ma dwa obiekty z Listy światowego dziedzictwa UNESCO: kościół świętych Filipa i Jakuba w Sękowej, wpisany w 2003 roku w grupie drewnianych kościołów południowej Małopolski, oraz cerkiew Opieki Matki Bożej w Owczarach z 1653 roku, wpisaną w 2013 roku wraz z innymi cerkwiami polskiego i ukraińskiego pogranicza. Obie leżą kilkanaście minut jazdy od Wapiennego.
Trzecia warstwa tej okolicy jest cmentarna. Nad wsią znajduje się cmentarz wojenny numer 83 z pierwszej wojny światowej, wpisany do rejestru zabytków — jeden z setki takich założeń zaprojektowanych w okręgu gorlickim po bitwie z 1915 roku.
Jak dotrzeć
- Samochodem — najprościej od Gorlic przez Sękową i Męcinę Wielką; ostatni odcinek drogi jest wąski i wiedzie doliną potoku.
- Komunikacją — dojazd autobusami i busami z Gorlic, które są najbliższym miastem i węzłem komunikacyjnym tej części Beskidu Niskiego.
- Pieszo — zielonym szlakiem z Gorlic przez Męcinę Wielką i Łysulę; przejście zajmuje większość dnia i jest ładnym wstępem do pobytu.
- Rowerem — doliny wokół Sękowej mają mało ruchu i dobre nawierzchnie, a podjazdy są krótkie, choć strome.
Dobre rady
Wapienne nie jest celem jednodniowej wycieczki — na samą wieś wystarczy godzina. Ma sens jako baza na trzy, cztery dni, z której obchodzi się Magurski Park Narodowy, zagląda do Owczar i Sękowej, a po drodze zbiera cmentarze z pierwszej wojny rozsiane po okolicznych grzbietach.
Warto pamiętać o skali miejscowości: to sto pięćdziesiąt osób i kilka budynków w dolinie, więc wszystko, czego się potrzebuje poza zabiegami, trzeba załatwić w Gorlicach albo Sękowej. Zimą dojazd ostatnim odcinkiem bywa trudniejszy, a wiosną, po roztopach, droga doliną potrafi być rozmyta.
Jak dojechać i praktyczne info
- Lokalizacja
- województwo małopolskie, powiat gorlicki, gmina Sękowa; dolina potoku Wapienka w środkowym Beskidzie Niskim
- Otoczenie
- otulina Magurskiego Parku Narodowego; okoliczne szczyty Ferdel 648 m, Barwinok 670 m, Męcińska Góra 679 m
- Surowce lecznicze
- wody siarczkowo-siarkowodorowe o mineralizacji 0,5–1,1 g/l oraz borowina z torfowiska na Kamiennej Górze
- Ujęcia
- „Marta” i „Kamila”
- Profil leczenia
- schorzenia reumatyczne, ortopedyczno-urazowe, krążenia, skóry, dróg oddechowych, układu nerwowego, choroby przemiany materii i alergie
- Status uzdrowiska
- od 1986 roku
- Historia kuracji
- pierwsze próby leczenia w XVII wieku; łazienki z 50 stanowiskami już w 1848 roku
- Lokacja wsi
- 1546 rok, prawo wołoskie nadane przez Zygmunta Starego
- W okolicy
- obiekty UNESCO w Sękowej (2003) i Owczarach (2013), wieża widokowa na Ferdlu, cmentarz wojenny nr 83
- Czas zwiedzania
- godzina na samą wieś; trzy–cztery dni jako baza w Beskidzie Niskim
- Aktualne godziny i bilety
- oficjalny serwis gminy Sękowa
Kiedy najlepiej
Potok Wapienka niesie najwięcej wody, a droga doliną bywa po roztopach rozmyta. W zamian lasy w otulinie parku są pełne kwitnących runa i prawie nikogo na szlakach.
Najlepszy czas na Magurski Park Narodowy i na objazd drewnianych świątyń. W dolinie bywa chłodniej niż w Gorlicach, co przy upałach jest zaletą.
Buczyny Beskidu Niskiego przebarwiają się późno i długo trzymają kolor; z wieży na Ferdlu widać wtedy najdalej. Pora na spokojną kurację.
Wieś praktycznie zasypia, zostają zabiegi i cisza. Dojazd ostatnim odcinkiem wymaga ostrożności, a okoliczne grzbiety nadają się raczej na narty biegowe niż na zwykłe wędrówki.
Inne atrakcje w Krynicy-Zdroju
Odległości w linii prostej od „Wapienne — uzdrowisko" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.
Gdzie spać blisko
Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Krynica-Zdrój. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.
Dodaj swój obiekt →