Miasto celne na drodze na Węgry
Piwniczna powstała z woli Kazimierza III Wielkiego, który lokował ją w 1348 roku na prawie magdeburskim; zasadźcą był Hanko, mieszczanin z Nowego Sącza. Wcześniejsza osada nazywała się Piwniczna Szyja, a sama nazwa jest starsza od lokacji. Miasto leżało na uczęszczanym szlaku handlowym na Węgry i miało królewskie przywileje celne — to z tego, nie z kuracji, żyło przez pierwsze pięć wieków.
Śladem tamtych czasów jest układ urbanistyczny. Zabudowa wokół czworobocznego rynku zachowała rozplanowanie niemal niezmienione od lokacji, co w małopolskich miasteczkach nie jest regułą. Po zachodniej stronie stoi ratusz, który wyrósł z dziewiętnastowiecznej odwachu, czyli budynku straży; pozostałe pierzeje to kamienice z XIX wieku. Na środku rynku jest cysterna z 1913 roku.
Starszą zabudowę miasto straciło w 1876 roku, kiedy pożar zniszczył drewniany kościół i około czterdziestu domów. Dzisiejszy kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny postawiono w latach 1881–1886, ale wisi w nim dzwon z 1523 roku — jedyna rzecz, która przetrwała z poprzedniej świątyni. Z drewnianej architektury został szachulcowy pensjonat „Orlęta” z 1897 roku.
Jak Piwniczna została zdrojem
Kuracje zaczęły się tu późno i przypadkowo. Historia uzdrowiskowa miasta liczy się od 1880 roku, kiedy lwowski lekarz Juliusz Korwin Gąsiorowski zalecił do leczenia wody mineralne występujące w okolicy; pierwsi kuracjusze przyjechali w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Zbiegło się to z koleją: linię z Nowego Sącza do Muszyny zbudowano w latach 1874–1876, a przystanek w Piwnicznej otwarto w 1908 roku.
Prawdziwe zaplecze powstało dopiero w międzywojniu. W 1932 i 1934 roku odwiercono ujęcia „Piwniczanka 1” i „Piwniczanka 2”, a wraz z nimi zbudowano łazienki i pijalnię. Nazwa ujęć stała się potem marką wody butelkowanej, znanej w całej Polsce — niewiele polskich uzdrowisk ma zasób rozpoznawalny bardziej od samej miejscowości.
Formalnie miasto przyjęło nazwę Piwniczna-Zdrój 6 lutego 1998 roku i należy do uzdrowisk statutowych. Wody, na których się opiera, to szczawy o składzie wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowym, w części także z sodem; uzdrowisko leży w jednostce magurskiej Karpat zewnętrznych. W pijalni przy ulicy Zdrojowej można ich spróbować, a w pobliskiej kopule nabiera się wodę wprost z ujęcia.
Dolina Popradu i szczyty nad miastem
Położenie jest tu ważniejsze niż architektura. Miasto stoi nad Popradem, rzeką, która płynie z Słowacji na północ i przebija się przez Beskid Sądecki — rzadki w Karpatach układ, w którym rzeka przecina pasmo w poprzek. Obszar gminy rozciąga się od około 357 metrów w dolinie do około 1140 metrów pod szczytem Wielkiego Rogacza, więc różnica wysokości na kilku kilometrach wynosi blisko osiemset metrów.
Nad miastem stoją kolejno Eliaszówka (1024 m) z wieżą widokową na szczycie, Niemcowa (963 m), Granica (715 m) i Kicarz (703 m), na którego zboczach rozciąga się park zdrojowy. Przez gminę przebiega około 280 kilometrów znakowanych szlaków, co przy powierzchni niespełna 38,3 kilometra kwadratowego daje gęstość rzadko spotykaną w polskich górach.
Zimą działają ośrodki narciarskie w Suchej Dolinie, Wierchomli Małej i Kokuszce. Latem po Popradzie pływa się tratwami i pontonami, a w Muzeum Regionalnym jest największa w Europie kolekcja dawnego sprzętu narciarskiego — eksponat, którego nikt się w tym miejscu nie spodziewa.
Jak dotrzeć
- Koleją — Piwniczna leży na linii z Nowego Sącza do Muszyny i Krynicy; to najwygodniejszy dojazd, bo stacja jest blisko centrum.
- Samochodem — droga krajowa numer 87 prowadzi z Nowego Sącza doliną Popradu w stronę dawnego przejścia granicznego do słowackiego Mníšku nad Popradom.
- Autobusem — połączenia regionalne z Nowego Sącza i Krynicy-Zdroju obsługują dolinę przez cały rok.
- Pieszo — szlaki z Eliaszówki i Niemcowej schodzą wprost do miasta, więc Piwniczna bywa początkiem albo końcem przejścia pasmem.
Dobre rady
Piwniczna jest dobrym miejscem na kilka dni, ale słabym na pół dnia: samo miasto obchodzi się w godzinę, a wartość miejsca leży w dolinie i na grzbietach. Jeśli masz jeden dzień, wybierz Eliaszówkę z wieżą widokową i zostaw rynek na popołudnie, kiedy i tak zrobi się ciepło.
Woda w pijalni smakuje inaczej niż w Krynicy czy Muszynie — tutejsze szczawy są wapniowo-magnezowe, nie sodowe, więc nawet jeśli znasz okoliczne zdroje, warto spróbować. Przy planowaniu spływu Popradem pamiętaj, że to rzeka górska o zmiennym stanie wody; terminy zależą od pogody w poprzednich dniach, nie od kalendarza.
Jak dojechać i praktyczne info
- Lokalizacja
- dolina Popradu w Beskidzie Sądeckim, województwo małopolskie, powiat nowosądecki
- Wysokość
- centrum około 562 metrów; obszar gminy od około 357 do około 1140 metrów
- Wielkość
- około 5,4 tysiąca mieszkańców, niespełna 38,3 kilometra kwadratowego
- Lokacja miasta
- 1348, z woli Kazimierza III Wielkiego, na prawie magdeburskim; zasadźca Hanko z Nowego Sącza
- Zmiana nazwy
- Piwniczna-Zdrój od 6 lutego 1998 roku
- Czym leczy
- szczawy wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowe, w części z sodem
- Początek uzdrowiska
- 1880 — zalecenie lwowskiego lekarza Juliusza Korwina Gąsiorowskiego; odwierty „Piwniczanka 1” i „Piwniczanka 2” w 1932 i 1934
- W mieście
- czworoboczny rynek z układem z czasów lokacji, ratusz z dawnego odwachu, cysterna z 1913, kościół z lat 1881–1886 z dzwonem z 1523 roku
- Szczyty nad miastem
- Eliaszówka (1024 m) z wieżą widokową, Niemcowa (963 m), Granica (715 m), Kicarz (703 m) z parkiem zdrojowym
- Szlaki
- około 280 kilometrów znakowanych tras w granicach gminy
- Zimą
- ośrodki narciarskie w Suchej Dolinie, Wierchomli Małej i Kokuszce
- Ciekawostka
- Muzeum Regionalne z największą w Europie kolekcją dawnego sprzętu narciarskiego
- Aktualne godziny i bilety
- oficjalny serwis gminy Piwniczna-Zdrój
Kiedy najlepiej
Poprad ma wtedy najwięcej wody, a szlaki na Eliaszówkę i Niemcową obsychają stosunkowo wcześnie. W pijalni spokojnie.
Pełnia sezonu: spływy Popradem, wieża widokowa, rowery i najdłuższe dni na przejścia grzbietem. Najwięcej gości.
Dolina Popradu przebarwia się mocno, a widoki z Eliaszówki są najdalsze w całym roku. Dobry moment na dłuższe wyjścia.
Narty w Suchej Dolinie, Wierchomli i Kokuszce oraz kuracja w cieple. Dolina trzyma mróz dłużej niż okolice Nowego Sącza.
Inne atrakcje w Krynicy-Zdroju
Odległości w linii prostej od „Piwniczna-Zdrój — uzdrowisko" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.
Gdzie spać blisko
Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Krynica-Zdrój. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.
Dodaj swój obiekt →