Atrakcja regionu Krynica-Zdrój

Piwniczna-Zdrój — miasto z 1348 roku nad przełomem Popradu

Kazimierz Wielki lokował to miasto w 1348 roku na szlaku handlowym na Węgry, a wody mineralne zaczęto tu wykorzystywać dopiero pod koniec XIX wieku. Dziś Piwniczna łączy czworoboczny rynek z czasów lokacji, pijalnię Piwniczanki i wyjścia na szczyty Beskidu Sądeckiego.

fot. Bajarka, CC BY-SA 3.0 pl · Wikimedia Commons

Miasto celne na drodze na Węgry

Piwniczna powstała z woli Kazimierza III Wielkiego, który lokował ją w 1348 roku na prawie magdeburskim; zasadźcą był Hanko, mieszczanin z Nowego Sącza. Wcześniejsza osada nazywała się Piwniczna Szyja, a sama nazwa jest starsza od lokacji. Miasto leżało na uczęszczanym szlaku handlowym na Węgry i miało królewskie przywileje celne — to z tego, nie z kuracji, żyło przez pierwsze pięć wieków.

Śladem tamtych czasów jest układ urbanistyczny. Zabudowa wokół czworobocznego rynku zachowała rozplanowanie niemal niezmienione od lokacji, co w małopolskich miasteczkach nie jest regułą. Po zachodniej stronie stoi ratusz, który wyrósł z dziewiętnastowiecznej odwachu, czyli budynku straży; pozostałe pierzeje to kamienice z XIX wieku. Na środku rynku jest cysterna z 1913 roku.

Starszą zabudowę miasto straciło w 1876 roku, kiedy pożar zniszczył drewniany kościół i około czterdziestu domów. Dzisiejszy kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny postawiono w latach 1881–1886, ale wisi w nim dzwon z 1523 roku — jedyna rzecz, która przetrwała z poprzedniej świątyni. Z drewnianej architektury został szachulcowy pensjonat „Orlęta” z 1897 roku.

Jak Piwniczna została zdrojem

Kuracje zaczęły się tu późno i przypadkowo. Historia uzdrowiskowa miasta liczy się od 1880 roku, kiedy lwowski lekarz Juliusz Korwin Gąsiorowski zalecił do leczenia wody mineralne występujące w okolicy; pierwsi kuracjusze przyjechali w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Zbiegło się to z koleją: linię z Nowego Sącza do Muszyny zbudowano w latach 1874–1876, a przystanek w Piwnicznej otwarto w 1908 roku.

Prawdziwe zaplecze powstało dopiero w międzywojniu. W 1932 i 1934 roku odwiercono ujęcia „Piwniczanka 1” i „Piwniczanka 2”, a wraz z nimi zbudowano łazienki i pijalnię. Nazwa ujęć stała się potem marką wody butelkowanej, znanej w całej Polsce — niewiele polskich uzdrowisk ma zasób rozpoznawalny bardziej od samej miejscowości.

Formalnie miasto przyjęło nazwę Piwniczna-Zdrój 6 lutego 1998 roku i należy do uzdrowisk statutowych. Wody, na których się opiera, to szczawy o składzie wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowym, w części także z sodem; uzdrowisko leży w jednostce magurskiej Karpat zewnętrznych. W pijalni przy ulicy Zdrojowej można ich spróbować, a w pobliskiej kopule nabiera się wodę wprost z ujęcia.

Dolina Popradu i szczyty nad miastem

Położenie jest tu ważniejsze niż architektura. Miasto stoi nad Popradem, rzeką, która płynie z Słowacji na północ i przebija się przez Beskid Sądecki — rzadki w Karpatach układ, w którym rzeka przecina pasmo w poprzek. Obszar gminy rozciąga się od około 357 metrów w dolinie do około 1140 metrów pod szczytem Wielkiego Rogacza, więc różnica wysokości na kilku kilometrach wynosi blisko osiemset metrów.

Nad miastem stoją kolejno Eliaszówka (1024 m) z wieżą widokową na szczycie, Niemcowa (963 m), Granica (715 m) i Kicarz (703 m), na którego zboczach rozciąga się park zdrojowy. Przez gminę przebiega około 280 kilometrów znakowanych szlaków, co przy powierzchni niespełna 38,3 kilometra kwadratowego daje gęstość rzadko spotykaną w polskich górach.

Zimą działają ośrodki narciarskie w Suchej Dolinie, Wierchomli Małej i Kokuszce. Latem po Popradzie pływa się tratwami i pontonami, a w Muzeum Regionalnym jest największa w Europie kolekcja dawnego sprzętu narciarskiego — eksponat, którego nikt się w tym miejscu nie spodziewa.

Jak dotrzeć

  • Koleją — Piwniczna leży na linii z Nowego Sącza do Muszyny i Krynicy; to najwygodniejszy dojazd, bo stacja jest blisko centrum.
  • Samochodem — droga krajowa numer 87 prowadzi z Nowego Sącza doliną Popradu w stronę dawnego przejścia granicznego do słowackiego Mníšku nad Popradom.
  • Autobusem — połączenia regionalne z Nowego Sącza i Krynicy-Zdroju obsługują dolinę przez cały rok.
  • Pieszo — szlaki z Eliaszówki i Niemcowej schodzą wprost do miasta, więc Piwniczna bywa początkiem albo końcem przejścia pasmem.

Dobre rady

Piwniczna jest dobrym miejscem na kilka dni, ale słabym na pół dnia: samo miasto obchodzi się w godzinę, a wartość miejsca leży w dolinie i na grzbietach. Jeśli masz jeden dzień, wybierz Eliaszówkę z wieżą widokową i zostaw rynek na popołudnie, kiedy i tak zrobi się ciepło.

Woda w pijalni smakuje inaczej niż w Krynicy czy Muszynie — tutejsze szczawy są wapniowo-magnezowe, nie sodowe, więc nawet jeśli znasz okoliczne zdroje, warto spróbować. Przy planowaniu spływu Popradem pamiętaj, że to rzeka górska o zmiennym stanie wody; terminy zależą od pogody w poprzednich dniach, nie od kalendarza.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja
dolina Popradu w Beskidzie Sądeckim, województwo małopolskie, powiat nowosądecki
Wysokość
centrum około 562 metrów; obszar gminy od około 357 do około 1140 metrów
Wielkość
około 5,4 tysiąca mieszkańców, niespełna 38,3 kilometra kwadratowego
Lokacja miasta
1348, z woli Kazimierza III Wielkiego, na prawie magdeburskim; zasadźca Hanko z Nowego Sącza
Zmiana nazwy
Piwniczna-Zdrój od 6 lutego 1998 roku
Czym leczy
szczawy wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowe, w części z sodem
Początek uzdrowiska
1880 — zalecenie lwowskiego lekarza Juliusza Korwina Gąsiorowskiego; odwierty „Piwniczanka 1” i „Piwniczanka 2” w 1932 i 1934
W mieście
czworoboczny rynek z układem z czasów lokacji, ratusz z dawnego odwachu, cysterna z 1913, kościół z lat 1881–1886 z dzwonem z 1523 roku
Szczyty nad miastem
Eliaszówka (1024 m) z wieżą widokową, Niemcowa (963 m), Granica (715 m), Kicarz (703 m) z parkiem zdrojowym
Szlaki
około 280 kilometrów znakowanych tras w granicach gminy
Zimą
ośrodki narciarskie w Suchej Dolinie, Wierchomli Małej i Kokuszce
Ciekawostka
Muzeum Regionalne z największą w Europie kolekcją dawnego sprzętu narciarskiego
Mapa: Google Maps · 49.4353, 20.7114

Kiedy najlepiej

Wiosna

Poprad ma wtedy najwięcej wody, a szlaki na Eliaszówkę i Niemcową obsychają stosunkowo wcześnie. W pijalni spokojnie.

Lato

Pełnia sezonu: spływy Popradem, wieża widokowa, rowery i najdłuższe dni na przejścia grzbietem. Najwięcej gości.

Jesień

Dolina Popradu przebarwia się mocno, a widoki z Eliaszówki są najdalsze w całym roku. Dobry moment na dłuższe wyjścia.

Zima

Narty w Suchej Dolinie, Wierchomli i Kokuszce oraz kuracja w cieple. Dolina trzyma mróz dłużej niż okolice Nowego Sącza.

Inne atrakcje w Krynicy-Zdroju

Odległości w linii prostej od „Piwniczna-Zdrój — uzdrowisko" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.

Żegiestów-ZdrójZdrój w Beskidzie Sądeckim nad Popradem: szczawy ze źródła Anna, stary dom zdrojowy z 1879
~11 km w linii prostej
Złockie — uzdrowiskoUzdrowisko statutowe od 2022 roku, u południowych stóp Jaworzyny Krynickiej, z cerkwią z 1
~15 km w linii prostej
Jaworzyna KrynickaSzczyt 1114 m n.p.m. z koleją gondolową z Czarnego Potoku, panoramą Beskidu i największą s
~15 km w linii prostej
Słotwiny Arena i Ścieżka w Koronach DrzewCałoroczny ośrodek nad Krynicą: zimą stok narciarski, latem długa Ścieżka w Koronach Drzew
~16 km w linii prostej
Muszyna i Ogrody ZmysłówUrocze miasteczko uzdrowiskowe w dolinie Popradu z tarasowymi Ogrodami Sensorycznymi, ruin
~16 km w linii prostej
Muszyna — uzdrowiskoUzdrowisko w zakolu Popradu: szczawy z pijalni w całym mieście, odbudowany zamek na Górze
~16 km w linii prostej
Góra ParkowaZabytkowa kolej linowo-terenowa z 1937 r. wwozi na szczyt Góry Parkowej z panoramą uzdrowi
~18 km w linii prostej
Deptak i Pijalnia GłównaReprezentacyjny deptak uzdrowiskowy z modernistyczną Pijalnią Główną, źródłami wód mineral
~18 km w linii prostej
Stary Dom Zdrojowy i architektura uzdrowiskaZabytkowy Stary Dom Zdrojowy, Nowy Dom Zdrojowy i łazienki — wizytówka architektury „Perły
~18 km w linii prostej
Muzeum NikiforaZabytkowa willa „Romanówka” mieści muzeum poświęcone Nikiforowi Krynickiemu — łemkowskiemu
~18 km w linii prostej
Krynica-Zdrój — uzdrowiskoGórskie uzdrowisko w Beskidzie Sądeckim: szczawy wodorowęglanowe, suche kąpiele w dwutlenk
~18 km w linii prostej
Łemkowskie cerkwie okolic KrynicyDrewniane cerkwie łemkowskie na Szlaku Architektury Drewnianej — z perłą w Powroźniku, wpi
~21 km w linii prostej
Wysowa-Zdrój — uzdrowiskoMałe uzdrowisko w najwyższej części Beskidu Niskiego: alkaliczne szczawy, pijalnia w parku
~34 km w linii prostej
Cmentarz wojenny nr 123 Łużna-PustkiCmentarz z 1915 roku na wzgórzu Pustki w Łużnej: 1204 pochowanych, drewniana gontyna i Zna
~40 km w linii prostej
Drewniane kościoły południowej MałopolskiSześć średniowiecznych kościołów z bali — Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowan
~41 km w linii prostej
Wapienne — uzdrowiskoUzdrowisko w środkowej części Beskidu Niskiego: wody siarczkowo-siarkowodorowe, borowina z
~47 km w linii prostej

Gdzie spać blisko

Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Krynica-Zdrój. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.

Dodaj swój obiekt →