Najpierw była siarka
Pierwsza wzmianka o Swoszowicach pochodzi z Kodeksu Tynieckiego i nosi datę 12 marca 1362 roku. Nazwa wzięła się od nazwiska pierwszego właściciela, rycerza zapisywanego jako Swosz. Przez następne stulecia o losach wsi decydowało jednak nie rolnictwo, lecz to, co leżało tuż pod powierzchnią.
W 1422 roku odkryto tu bogate złoża siarki i wtedy też powstały pierwsze kopalnie. Swoszowicka kopalnia była w swoim czasie największa w Europie. Wydobycie prowadzono na trzech poziomach; najgłębszy szyb, zwany Michałem, sięgał sześćdziesięciu sześciu metrów. Praca trwała do 1884 roku.
Po kopalni zostały hałdy i nazwy ulic — Borowinowa, Szybisko, Siarczanogórska — które czyta się dziś jak spis treści dawnej gospodarki. Siarkę wydobywa się tu nadal, ale wyłącznie do celów leczniczych.
Zakład kąpielowy doktora Radwańskiego
Najlepszy okres przyszedł między 1807 a 1831 rokiem. Doktor Feliks Radwański wykupił grunty i postawił Zakład Kąpielowy, który działa do dziś. Uzdrowisko otwarto oficjalnie w 1811 roku i szybko stało się jednym z najbardziej znanych na dawnych ziemiach polskich.
Powstanie listopadowe przerwało tę passę, ale nie na długo. W 1859 roku Swoszowicami zajął się Józef Dietl, lekarz i badacz polskich wód mineralnych, i zdrój odzyskał renomę. Prawdziwy skok przyniosło doprowadzenie w 1875 roku linii kolejowej od stacji Bonarka — od tego momentu kuracja w Swoszowicach przestała być wyprawą.
Z dziewiętnastowiecznej historii miejsca warto zapamiętać jeszcze dwie rzeczy. Wieś była wtedy licznie zamieszkana przez Żydów i działały tu synagogi. Pod koniec stulecia, w ramach austriackiej Twierdzy Kraków, zbudowano Fort Swoszowice, który stoi do dziś.
Dwa źródła i park
Na terenie uzdrowiska biją dwa źródła wody leczniczej: Zdrój Główny i Napoleon. Dostarczają wód bogatych w siarczany, wodór, węgiel, wapń i magnez. Pod względem zawartości siarki Swoszowice plasują się na piątym miejscu na świecie i czwartym w Europie — i to jest ta liczba, dla której warto tu przyjechać, nawet jeśli nie przyjeżdża się na leczenie.
Leczy się tu przede wszystkim schorzenia reumatyczne, kąpielami z wykorzystaniem wód siarczanych i borowiny. Zapach siarki czuć w powietrzu i nie da się go pomylić z niczym innym; mieszkańcy przestają go zauważać po kilku dniach, przyjezdni nie zawsze.
Całość otacza park uzdrowiskowy o powierzchni siedmiu hektarów. Sam obszar Swoszowic to około czterystu hektarów zamieszkanych przez mniej więcej trzy tysiące osób — skala wsi, nie dzielnicy wielkiego miasta, choć formalnie jest to Kraków. Od 26 września 2006 roku teren funkcjonuje jako Osiedle Uzdrowisko Swoszowice, jedyna w Krakowie jednostka pomocnicza niższego rzędu.
Jak dotrzeć
- Komunikacją miejską — Swoszowice leżą w granicach Krakowa i obsługują je miejskie linie autobusowe z centrum oraz z Podgórza.
- Pociągiem — przystanek Kraków Swoszowice na linii w stronę Zakopanego; stąd do parku jest kilkanaście minut pieszo.
- Samochodem — dojazd od strony Zakopianki, południowym obrzeżem miasta; z Rynku Głównego to około dwunastu kilometrów.
- Rowerem — trasa z centrum prowadzi przez Podgórze i Kurdwanów, bez większych podjazdów.
Dobre rady
Swoszowice to dobry pomysł na pół dnia dla kogoś, kto Kraków już zna i szuka czegoś poza trasą Wawel – Rynek – Kazimierz. Park obchodzi się spokojnie w godzinę, a zabytkowa zabudowa zdrojowa daje pojęcie o tym, jak wyglądały galicyjskie kurorty, zanim moda przeniosła się w Karpaty.
Tropem, który warto podjąć, jest dawne górnictwo: wyznaczono tu Szlak Górnictwa Siarkowego, prowadzący między pozostałościami po kopalni. To spacer bardziej dla ciekawych historii niż dla szukających widoków, ale tłumaczy, dlaczego ta część Krakowa wygląda tak, a nie inaczej.
Jak dojechać i praktyczne info
- Lokalizacja
- Kraków, Dzielnica X Swoszowice, południowe obrzeże miasta
- Pierwsza wzmianka
- 12 marca 1362 roku, Kodeks Tyniecki
- Górnictwo siarki
- złoża odkryte w 1422 roku, wydobycie do 1884 roku, szyb Michał sięgał 66 metrów
- Otwarcie uzdrowiska
- 1811 rok, zakład kąpielowy wzniesiony staraniem doktora Feliksa Radwańskiego
- Odnowa
- 1859 rok, za sprawą Józefa Dietla; kolej od stacji Bonarka doprowadzona w 1875 roku
- Źródła
- Zdrój Główny i Napoleon — wody siarczanowe z wodorem, węglem, wapniem i magnezem
- Zawartość siarki
- piąte miejsce na świecie i czwarte w Europie
- Profil leczniczy
- schorzenia reumatyczne, kąpiele siarczane i borowinowe
- Park uzdrowiskowy
- około 7 hektarów
- Status administracyjny
- Osiedle Uzdrowisko Swoszowice, wydzielone 26 września 2006 roku
- Inne pamiątki
- Fort Swoszowice z czasów Twierdzy Kraków, hałdy pokopalniane, Szlak Górnictwa Siarkowego
- Czas zwiedzania
- godzina na park, pół dnia ze szlakiem górniczym
- Aktualne godziny i bilety
- serwis Osiedla Uzdrowisko Swoszowice
Kiedy najlepiej
Park budzi się wcześnie, a kwitnące drzewa przykrywają na chwilę zapach siarki. Najlepszy moment na szlak górniczy, zanim zarośnie.
Najwięcej zieleni i cienia; w upał ta część Krakowa jest wyraźnie znośniejsza niż ścisłe centrum.
Stary drzewostan parku wypada wtedy okazale, a dni są dość długie na połączenie spaceru z wizytą w mieście.
Zostaje sam park i zabudowa zdrojowa, za to bez żadnego ruchu. Dojazd z centrum działa tak samo jak latem.
Inne atrakcje w Krakowie
Odległości w linii prostej od „Swoszowice" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.
Gdzie spać blisko
Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Kraków. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.
Dodaj swój obiekt →