Atrakcja regionu Kraków

Swoszowice — uzdrowisko siarczane w granicach Krakowa

Jedno z najstarszych polskich uzdrowisk leży w administracyjnych granicach Krakowa, w dzielnicy X. Zakład kąpielowy działa tu nieprzerwanie od 1811 roku, a wody siarczkowe biją w miejscu, gdzie przez cztery stulecia kopano siarkę.

fot. Arielg at Polish Wikipedia, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Najpierw była siarka

Pierwsza wzmianka o Swoszowicach pochodzi z Kodeksu Tynieckiego i nosi datę 12 marca 1362 roku. Nazwa wzięła się od nazwiska pierwszego właściciela, rycerza zapisywanego jako Swosz. Przez następne stulecia o losach wsi decydowało jednak nie rolnictwo, lecz to, co leżało tuż pod powierzchnią.

W 1422 roku odkryto tu bogate złoża siarki i wtedy też powstały pierwsze kopalnie. Swoszowicka kopalnia była w swoim czasie największa w Europie. Wydobycie prowadzono na trzech poziomach; najgłębszy szyb, zwany Michałem, sięgał sześćdziesięciu sześciu metrów. Praca trwała do 1884 roku.

Po kopalni zostały hałdy i nazwy ulic — Borowinowa, Szybisko, Siarczanogórska — które czyta się dziś jak spis treści dawnej gospodarki. Siarkę wydobywa się tu nadal, ale wyłącznie do celów leczniczych.

Zakład kąpielowy doktora Radwańskiego

Najlepszy okres przyszedł między 1807 a 1831 rokiem. Doktor Feliks Radwański wykupił grunty i postawił Zakład Kąpielowy, który działa do dziś. Uzdrowisko otwarto oficjalnie w 1811 roku i szybko stało się jednym z najbardziej znanych na dawnych ziemiach polskich.

Powstanie listopadowe przerwało tę passę, ale nie na długo. W 1859 roku Swoszowicami zajął się Józef Dietl, lekarz i badacz polskich wód mineralnych, i zdrój odzyskał renomę. Prawdziwy skok przyniosło doprowadzenie w 1875 roku linii kolejowej od stacji Bonarka — od tego momentu kuracja w Swoszowicach przestała być wyprawą.

Z dziewiętnastowiecznej historii miejsca warto zapamiętać jeszcze dwie rzeczy. Wieś była wtedy licznie zamieszkana przez Żydów i działały tu synagogi. Pod koniec stulecia, w ramach austriackiej Twierdzy Kraków, zbudowano Fort Swoszowice, który stoi do dziś.

Dwa źródła i park

Na terenie uzdrowiska biją dwa źródła wody leczniczej: Zdrój Główny i Napoleon. Dostarczają wód bogatych w siarczany, wodór, węgiel, wapń i magnez. Pod względem zawartości siarki Swoszowice plasują się na piątym miejscu na świecie i czwartym w Europie — i to jest ta liczba, dla której warto tu przyjechać, nawet jeśli nie przyjeżdża się na leczenie.

Leczy się tu przede wszystkim schorzenia reumatyczne, kąpielami z wykorzystaniem wód siarczanych i borowiny. Zapach siarki czuć w powietrzu i nie da się go pomylić z niczym innym; mieszkańcy przestają go zauważać po kilku dniach, przyjezdni nie zawsze.

Całość otacza park uzdrowiskowy o powierzchni siedmiu hektarów. Sam obszar Swoszowic to około czterystu hektarów zamieszkanych przez mniej więcej trzy tysiące osób — skala wsi, nie dzielnicy wielkiego miasta, choć formalnie jest to Kraków. Od 26 września 2006 roku teren funkcjonuje jako Osiedle Uzdrowisko Swoszowice, jedyna w Krakowie jednostka pomocnicza niższego rzędu.

Jak dotrzeć

  • Komunikacją miejską — Swoszowice leżą w granicach Krakowa i obsługują je miejskie linie autobusowe z centrum oraz z Podgórza.
  • Pociągiem — przystanek Kraków Swoszowice na linii w stronę Zakopanego; stąd do parku jest kilkanaście minut pieszo.
  • Samochodem — dojazd od strony Zakopianki, południowym obrzeżem miasta; z Rynku Głównego to około dwunastu kilometrów.
  • Rowerem — trasa z centrum prowadzi przez Podgórze i Kurdwanów, bez większych podjazdów.

Dobre rady

Swoszowice to dobry pomysł na pół dnia dla kogoś, kto Kraków już zna i szuka czegoś poza trasą Wawel – Rynek – Kazimierz. Park obchodzi się spokojnie w godzinę, a zabytkowa zabudowa zdrojowa daje pojęcie o tym, jak wyglądały galicyjskie kurorty, zanim moda przeniosła się w Karpaty.

Tropem, który warto podjąć, jest dawne górnictwo: wyznaczono tu Szlak Górnictwa Siarkowego, prowadzący między pozostałościami po kopalni. To spacer bardziej dla ciekawych historii niż dla szukających widoków, ale tłumaczy, dlaczego ta część Krakowa wygląda tak, a nie inaczej.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja
Kraków, Dzielnica X Swoszowice, południowe obrzeże miasta
Pierwsza wzmianka
12 marca 1362 roku, Kodeks Tyniecki
Górnictwo siarki
złoża odkryte w 1422 roku, wydobycie do 1884 roku, szyb Michał sięgał 66 metrów
Otwarcie uzdrowiska
1811 rok, zakład kąpielowy wzniesiony staraniem doktora Feliksa Radwańskiego
Odnowa
1859 rok, za sprawą Józefa Dietla; kolej od stacji Bonarka doprowadzona w 1875 roku
Źródła
Zdrój Główny i Napoleon — wody siarczanowe z wodorem, węglem, wapniem i magnezem
Zawartość siarki
piąte miejsce na świecie i czwarte w Europie
Profil leczniczy
schorzenia reumatyczne, kąpiele siarczane i borowinowe
Park uzdrowiskowy
około 7 hektarów
Status administracyjny
Osiedle Uzdrowisko Swoszowice, wydzielone 26 września 2006 roku
Inne pamiątki
Fort Swoszowice z czasów Twierdzy Kraków, hałdy pokopalniane, Szlak Górnictwa Siarkowego
Czas zwiedzania
godzina na park, pół dnia ze szlakiem górniczym
Aktualne godziny i bilety
serwis Osiedla Uzdrowisko Swoszowice
Mapa: Google Maps · 49.9908, 19.9458

Kiedy najlepiej

Wiosna

Park budzi się wcześnie, a kwitnące drzewa przykrywają na chwilę zapach siarki. Najlepszy moment na szlak górniczy, zanim zarośnie.

Lato

Najwięcej zieleni i cienia; w upał ta część Krakowa jest wyraźnie znośniejsza niż ścisłe centrum.

Jesień

Stary drzewostan parku wypada wtedy okazale, a dni są dość długie na połączenie spaceru z wizytą w mieście.

Zima

Zostaje sam park i zabudowa zdrojowa, za to bez żadnego ruchu. Dojazd z centrum działa tak samo jak latem.

Inne atrakcje w Krakowie

Odległości w linii prostej od „Swoszowice" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.

Fabryka SchindleraMuzeum w dawnej Fabryce Emalia Oskara Schindlera w Podgórzu — narracyjna ekspozycja o okup
~6,4 km w linii prostej
KazimierzDawne osobne miasto, przez wieki ośrodek kultury żydowskiej — synagogi, klimatyczne uliczk
~6,7 km w linii prostej
Wzgórze WawelskieZamek królewski i katedra na wapiennym wzgórzu nad Wisłą — przez wieki centrum władzy i ko
~7,1 km w linii prostej
Kościół MariackiGotycka bazylika przy Rynku z ołtarzem Wita Stwosza i graną na żywo co godzinę trąbką hejn
~7,9 km w linii prostej
Rynek Główny i SukienniceNajwiększy średniowieczny rynek Europy (ok. 200 m boku) z renesansowymi Sukiennicami pośro
~7,9 km w linii prostej
Collegium Maius UJNajstarszy budynek Uniwersytetu Jagiellońskiego — gotycki gmach z arkadowym dziedzińcem i
~7,9 km w linii prostej
Stare Miasto w KrakowieŚredniowieczny układ miasta w obrębie Plant — szachownica ulic z 1257 roku, Barbakan i Bra
~8,0 km w linii prostej
Kopiec KościuszkiUsypany w XIX wieku kopiec z otaczającym fortem na wzgórzu na zachód od centrum — szeroka
~8,0 km w linii prostej
Barbakan i Brama FloriańskaGotycki barbakan i Brama Floriańska z fragmentem murów obronnych — początek Drogi Królewsk
~8,3 km w linii prostej
Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i BochniDwie najstarsze polskie kopalnie soli z podziemnymi kaplicami i jeziorami; Wieliczka na li
~8,5 km w linii prostej
Jaskinia Wierzchowska GórnaNajdłuższa udostępniona do zwiedzania jaskinia w Polsce: 700 metrów oświetlonej trasy koło
~23 km w linii prostej
Jaskinia CiemnaJaskinia w Górze Koronnej nad Doliną Prądnika: komora długa na 88 metrów i najstarsze ludz
~24 km w linii prostej
Sanktuarium w Kalwarii ZebrzydowskiejManierystyczne założenie pielgrzymkowe: 42 kaplice na wzgórzach, rozmieszczone na wzór świ
~24 km w linii prostej
Jaskinia ŁokietkaNajwiększa jaskinia w Ojcowskim Parku Narodowym: wąska dwudziestometrowa szczelina wejścio
~25 km w linii prostej
Ojcowski Park NarodowyNajmniejszy polski park narodowy: Dolina Prądnika, Maczuga Herkulesa, Jaskinia Łokietka i
~25 km w linii prostej
Jaskinia NietoperzowaNajdłuższa jaskinia Jury Krakowsko-Częstochowskiej: ponad kilometr korytarzy, bogate nacie
~26 km w linii prostej

Gdzie spać blisko

Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Kraków. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.

Dodaj swój obiekt →