Atrakcja regionu Kraków

Jaskinia Wierzchowska Górna — najdłuższa udostępniona jaskinia w Polsce

Siedemset metrów oświetlonej trasy pod zboczem Doliny Kluczwody, niespełna pół godziny drogi od Krakowa. W namulisku znaleziono kości niedźwiedzi jaskiniowych i hien, a ślady obozowania sprzed siedmiu tysięcy lat pokazują, że ludzie byli tu wcześniej niż turyści.

fot. Paweł Opioła, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Dziewięćset siedemdziesiąt pięć metrów korytarzy

Jaskinia leży na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, w zboczu górnej części Doliny Kluczwody, w miejscowości Wierzchowie, około kilometra od drogi krajowej numer 94. Powstała w wapieniach górnojurajskich i jest klasycznym przykładem podziemnej formy krasowej: ma rozbudowany system korytarzy i komór oraz trzy otwory wejściowe skierowane na północny zachód.

Korytarze mierzą w sumie 975 metrów, co daje jej drugie miejsce pod względem długości na całej Wyżynie, ale pierwsze w innej kategorii: jest to najdłuższa jaskinia przystosowana do zwiedzania w Polsce. Trasa turystyczna liczy 700 metrów i przechodzi się ją w około pięćdziesiąt minut. Temperatura powietrza trzyma się tu blisko ośmiu stopni niezależnie od pory roku.

Droga wiedzie przez kręty Przesmyk Długi, Salę z Kotłami i Hotelik do Sali Balowej, największej komory jaskini, a potem do Sali Człowieka Pierwotnego. Osobno warto zapamiętać Halę Wielką Dolną — należy do największych podziemnych przestrzeni na Jurze. W tych samych skałach kryją się jeszcze trzy mniejsze jaskinie, nazwane po prostu Schroniskami przy Wierzchowskiej Górnej.

Niedźwiedzie, hieny i neolityczne ogniska

Pierwsze wzmianki o jaskini pochodzą z 1853 roku, a poważne badania przyszły wraz z dwoma nazwiskami, które wracają w historii całej Jury: Jan Zawisza kopał tu w latach 1871–1873, Gotfryd Ossowski w latach 1884–1886. Potwierdzili intensywne osadnictwo już w neolicie, czyli około siedmiu tysięcy lat temu: w warstwach znaleziono fragmenty naczyń, narzędzia i ślady ognisk.

Z punktu widzenia paleontologii ciekawsze jest to, co leżało głębiej. W namulisku natrafiono na kości niedźwiedzi jaskiniowych i hien oraz innych zwierząt, które żyły na tym obszarze w epoce lodowcowej. Sala Człowieka Pierwotnego nie jest więc nazwą marketingową, lecz odniesieniem do konkretnych stanowisk, które można oglądać podczas zwiedzania.

Turystyka zaczęła się tutaj wyjątkowo wcześnie. W XIX wieku do niedalekiego Ojcowa zjeżdżali kuracjusze, a Grota Wierzchowska była już wtedy znanym celem wycieczek — jako jedna z pierwszych jaskiń w Europie przystosowanych do ruchu turystycznego. Otwory zabezpieczono drewnianą palisadą, w środku rozwieszono oświetlenie z chińskich lampionów i zatrudniono przewodników. Dzisiejsze reflektory są tylko kolejną wersją tego samego pomysłu.

Nietoperze, pająki i status ochronny

Jaskinia ma status pomnika przyrody i leży na terenie Jurajskiego Parku Krajobrazowego „Dolinki Podkrakowskie”, a także w granicach obszaru Natura 2000 „Dolinki Jurajskie”. To nie jest formalność: stałe zasiedlenie przez nietoperze ustawia zasady zwiedzania.

Z nietoperzy spotyka się tu przede wszystkim podkowca małego, gatunek wrażliwy na hałas i światło. Ze zwierząt mniej oczywistych w korytarzach żyje sieciarz jaskiniowy — duży pająk, który sieci rozwiesza w strefie półmroku przy otworach. Grupy wchodzą wyłącznie z przewodnikiem, co w jaskini o takiej długości jest też kwestią bezpieczeństwa.

Sezon jest tutaj długi: zwiedzanie trwa od wiosny aż do końca listopada, a dodatkowo jaskinia bywa otwierana w weekendy pierwszych miesięcy roku oraz w czasie ferii w Małopolsce i na Śląsku. Warto to sprawdzić przed wyjazdem, bo terminy są ustalane sezonowo.

Jak dotrzeć

  • Samochodem z Krakowa — drogą numer 94 w stronę Olkusza, zjazd na Wierzchowie, dalej około kilometra
  • Komunikacją — autobusy aglomeracyjne z Krakowa w stronę Wielkiej Wsi i Bębła, dalej pieszo
  • Pieszo Doliną Kluczwody — szlakiem od Białego Kościoła, najładniejsze dojście
  • Rowerem — trasy przez Dolinki Podkrakowskie, podjazd na końcu krótki, ale stromy

Dobre rady

Osiem stopni przy wysokiej wilgotności odczuwa się mocniej niż osiem stopni na powierzchni, a pięćdziesiąt minut to dość, by zmarznąć w samej koszulce. Bluza i buty, których nie żałuje się na mokrym kamieniu, wystarczają — trasa jest przygotowana i nie wymaga kasku ani własnego światła.

Dobrze połączyć jaskinię z Doliną Kluczwody albo z wyprawą w stronę Ojcowa: wszystko to jest w zasięgu jednego dnia z Krakowa, a razem opowiada o Jurze więcej niż każdy punkt osobno. Z dziećmi jest to jedna z łatwiejszych jaskiń w Polsce, choć w kilku miejscach trzeba uważać na nisko schodzący strop.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja
Wierzchowie w Dolinie Kluczwody, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, województwo małopolskie
Długość
975 m korytarzy — druga jaskinia Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej
Trasa turystyczna
700 m, około 50 minut, najdłuższa udostępniona trasa jaskiniowa w Polsce
Oświetlenie
stałe, trasa przygotowana; zwiedzanie tylko z przewodnikiem
Otwory
trzy, skierowane na północny zachód
Temperatura
około 7,8 °C przez cały rok
Największe komory
Sala Balowa, Hala Wielka Dolna, Sala Człowieka Pierwotnego
Badania
Jan Zawisza 1871–1873, Gotfryd Ossowski 1884–1886; pierwsze wzmianki 1853
Znaleziska
ślady osadnictwa neolitycznego, kości niedźwiedzi jaskiniowych i hien z epoki lodowcowej
Przyroda
nietoperze, głównie podkowiec mały; pająk sieciarz jaskiniowy
Ochrona
pomnik przyrody; Jurajski Park Krajobrazowy „Dolinki Podkrakowskie”; obszar Natura 2000 „Dolinki Jurajskie”
Sezon
od wiosny do końca listopada, poza tym w weekendy początku roku i w czasie ferii
Mapa: Google Maps · 50.1747, 19.8064

Kiedy najlepiej

Wiosna

Dolina Kluczwody jest wtedy najzieleńsza, a w jaskini pusto, bo sezon dopiero się rozkręca. Dojście szlakiem od Białego Kościoła wypada najlepiej właśnie w maju.

Lato

Osiem stopni w środku to najlepszy argument w upalny dzień, ale grupy wchodzą co godzinę i bywa tłoczno. Warto wziąć bluzę, nawet jeśli na zewnątrz jest trzydzieści stopni.

Jesień

Sezon trwa do końca listopada i to jest najspokojniejsza pora. Wapienne zbocza doliny w niskim słońcu wyglądają zupełnie inaczej niż latem.

Zima

Jaskinia otwiera się wtedy tylko w wybranych terminach — w weekendy i w czasie ferii. Nietoperze są w trakcie hibernacji, więc ciszy pilnuje się bardziej niż zwykle.

Inne atrakcje w Krakowie

Odległości w linii prostej od „Jaskinia Wierzchowska Górna" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.

Jaskinia CiemnaJaskinia w Górze Koronnej nad Doliną Prądnika: komora długa na 88 metrów i najstarsze ludz
~3,0 km w linii prostej
Jaskinia NietoperzowaNajdłuższa jaskinia Jury Krakowsko-Częstochowskiej: ponad kilometr korytarzy, bogate nacie
~3,1 km w linii prostej
Jaskinia ŁokietkaNajwiększa jaskinia w Ojcowskim Parku Narodowym: wąska dwudziestometrowa szczelina wejścio
~3,1 km w linii prostej
Ojcowski Park NarodowyNajmniejszy polski park narodowy: Dolina Prądnika, Maczuga Herkulesa, Jaskinia Łokietka i
~3,9 km w linii prostej
Kopiec KościuszkiUsypany w XIX wieku kopiec z otaczającym fortem na wzgórzu na zachód od centrum — szeroka
~15 km w linii prostej
Collegium Maius UJNajstarszy budynek Uniwersytetu Jagiellońskiego — gotycki gmach z arkadowym dziedzińcem i
~15 km w linii prostej
Barbakan i Brama FloriańskaGotycki barbakan i Brama Floriańska z fragmentem murów obronnych — początek Drogi Królewsk
~16 km w linii prostej
Stare Miasto w KrakowieŚredniowieczny układ miasta w obrębie Plant — szachownica ulic z 1257 roku, Barbakan i Bra
~16 km w linii prostej
Rynek Główny i SukienniceNajwiększy średniowieczny rynek Europy (ok. 200 m boku) z renesansowymi Sukiennicami pośro
~16 km w linii prostej
Kościół MariackiGotycka bazylika przy Rynku z ołtarzem Wita Stwosza i graną na żywo co godzinę trąbką hejn
~16 km w linii prostej
Wzgórze WawelskieZamek królewski i katedra na wapiennym wzgórzu nad Wisłą — przez wieki centrum władzy i ko
~16 km w linii prostej
KazimierzDawne osobne miasto, przez wieki ośrodek kultury żydowskiej — synagogi, klimatyczne uliczk
~17 km w linii prostej
Fabryka SchindleraMuzeum w dawnej Fabryce Emalia Oskara Schindlera w Podgórzu — narracyjna ekspozycja o okup
~18 km w linii prostej
SwoszowiceNajstarsze krakowskie uzdrowisko: zakład kąpielowy z 1811 roku, siedmiohektarowy park i wo
~23 km w linii prostej
Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i BochniDwie najstarsze polskie kopalnie soli z podziemnymi kaplicami i jeziorami; Wieliczka na li
~28 km w linii prostej
Sanktuarium w Kalwarii ZebrzydowskiejManierystyczne założenie pielgrzymkowe: 42 kaplice na wzgórzach, rozmieszczone na wzór świ
~36 km w linii prostej

Gdzie spać blisko

Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Kraków. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.

Dodaj swój obiekt →