Atrakcja regionu Województwo podkarpackie

Latoszyn — zdrój, który wrócił po siedemdziesięciu latach

Wieś pod Dębicą, w której kąpiele siarczkowe urządzano już w połowie dziewiętnastego wieku, a potem dwa razy — w obu wojnach — wszystko przepadło. Lecznictwo wznowiono dopiero w 2018 roku, a status uzdrowiska statutowego Latoszyn dostał w 2022.

fot. Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gryfici, Długosz i siedem wieków właścicieli

Historia Latoszyna zaczyna się wcześniej, niż sugeruje jego dzisiejszy wygląd. W 1287 roku książę Leszek Czarny nadał wieś komesowi Czadrowi z rodu Gryfitów, który stał się protoplastą rodziny Latoszyńskich. Nazwę w postaci Lathoschyn zapisał Jan Długosz w latach 1470–1480 — to jedna z tych miejscowości, które mają ciągłą dokumentację od średniowiecza.

Latoszyńscy trzymali majątek do początku siedemnastego wieku; Józef Latoszyński, właściciel od 1581, zmarł w 1611 roku. Później wieś przechodziła z rąk do rąk: w osiemnastym i pierwszej połowie dziewiętnastego wieku należała do Morskich, w latach osiemdziesiątych dziewiętnastego wieku i na początku dwudziestego — do Morawskich.

Z tej samej wsi wyszedł Jan z Latoszyna, kanonik krakowski i rektor Akademii Krakowskiej, zmarły w 1494 roku. Nazwy części Latoszyna — Dół, Góra, Łazienki i Wolica — wciąż funkcjonują w rejestrach, a jedna z nich wprost odsyła do zdrojowej przeszłości.

Dwa razy zniszczone łazienki

O miejscowych źródłach mineralnych pisano już w szesnastym wieku. Zakład zdrojowo-kąpielowy przy źródłach powstał w połowie dziewiętnastego wieku i działał do pierwszej wojny światowej, która go zniszczyła. W 1932 roku Wacław Krawczyk z Dębicy postawił nowy zakład leczniczy, a wokół niego pojawiło się kilka pensjonatów — leczono głównie choroby reumatyczne, kąpielami siarczanymi i okładami borowinowymi.

Drugi raz wszystko przerwała wojna. W latach 1944–1945 łazienki zniszczono, a źródła zasypano. Po wojnie wykonano nowe odwierty, ale na powrót do leczenia trzeba było czekać dziesięciolecia; w 1990 roku wody uznano oficjalnie za lecznicze, co było pierwszym formalnym krokiem.

Reszta jest historią najnowszą i dość szybką. W 2012 roku sołectwa Latoszyn i Podgrodzie otrzymały status obszaru ochrony uzdrowiskowej, w 2018 wznowiono lecznictwo i eksploatację wód, a rozporządzeniem Rady Ministrów z 27 października 2022 roku nadano Latoszynowi i Podgrodziu status uzdrowiska pod nazwą „Uzdrowisko Latoszyn”. Statut, przyjęty przez radę gminy w grudniu tego samego roku, obejmuje obszar ponad tysiąca dwustu hektarów.

Park zdrojowy, tężnia i pijalnia

To, co dziś się tu zwiedza, mieści się w parku zdrojowym: Dom Zdrojowy, pijalnia wód mineralnych i tężnia. Zestaw jest skromny w porównaniu z karpackimi zdrojami o nieprzerwanej tradycji, ale ma zaletę, o której warto wiedzieć przed przyjazdem: wszystko stoi obok siebie i jest nowe, więc dostępne także dla osób, którym schody w stuletnich pijalniach sprawiają kłopot.

Latoszyn leży na pograniczu Kotliny Sandomierskiej i Pogórza Karpackiego, dokładnie na geologicznej granicy zapadliska przedkarpackiego i Karpat zewnętrznych — i to właśnie tej granicy zawdzięcza swoje wody. Przez wieś płynie potok Ostra, prawobrzeżny dopływ Wisłoki, którego źródła leżą w lasach Głobikowej.

Krajobraz jest tu łagodny: pola, zadrzewienia i niewielkie różnice wysokości. Nie jest to miejsce na wędrówki górskie, raczej na spokojne chodzenie i siedzenie przy tężni — czyli dokładnie to, po co się jeździ do małych zdrojów.

Wieża nad Wisłoką i park z grabową alejką

Największą niespodzianką Latoszyna jest ruina renesansowej wieży mieszkalnej z szesnastego wieku, stojąca na skarpie nad Wisłoką. Zachował się ceglany mur i sklepienie kolebkowe na parterze. Takich wież mieszkalnych na Podkarpaciu przetrwało niewiele, a ta dodatkowo ma położenie, które tłumaczy jej sens — widok na dolinę rzeki.

Po dawnym majątku został dwór z końca dziewiętnastego wieku, rozbudowany o skrzydło w drugiej połowie dwudziestego, oraz park krajobrazowy z końca osiemnastego wieku założony w stylu ogrodu angielskiego, z zachowaną alejką grabową. Park jest starszy od całej zdrojowej historii miejscowości i wart obejścia osobno.

Drobiazg, który łatwo przeoczyć: kapliczka z wyrytym nazwiskiem i datą 1909. W małych podkarpackich wsiach takie obiekty są często jedynym datowanym śladem po konkretnych ludziach.

Jak dotrzeć

  • Samochodem — najprościej drogą krajową numer 94 do Dębicy, a potem drogą powiatową w stronę Braciejowej; Latoszyn leży przy niej, kilka kilometrów od miasta.
  • Pociągiem — do Dębicy na magistrali Kraków – Rzeszów, dalej autobusem gminnym albo taksówką; dworzec jest blisko centrum.
  • Autobusem — kursy gminne z Dębicy obsługują Latoszyn i Podgrodzie, poza godzinami szczytu rzadziej.
  • Rowerem z Dębicy — krótki, łagodny odcinek po drodze powiatowej; to najprzyjemniejszy sposób dojazdu w ciepłej porze roku.

Dobre rady

Latoszyn nie wypełni całego dnia i nie powinien. Najlepiej połączyć go z Dębicą albo potraktować jako przystanek w drodze między Tarnowem a Rzeszowem — na park zdrojowy, tężnię, dwór i wieżę wystarczą dwie, trzy godziny spokojnego chodzenia.

Jeśli interesuje cię raczej zabytek niż zdrój, zacznij od wieży nad Wisłoką i parku przy dworze, a dopiero potem idź do części zdrojowej. Odwrotna kolejność sprawia, że stare obiekty wydają się dodatkiem, a są tu najstarszą rzeczą.

Warto pamiętać, że to uzdrowisko odbudowane niemal od zera. Kto spodziewa się dziewiętnastowiecznej architektury kurortowej, będzie rozczarowany; kto przyjeżdża po wodę, tężnię i ciszę kilka kilometrów od miasta — nie.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja
gmina Dębica, powiat dębicki, województwo podkarpackie; pogranicze Kotliny Sandomierskiej i Pogórza Karpackiego
Pierwsza wzmianka
1287 rok — nadanie księcia Leszka Czarnego dla komesa Czadra z rodu Gryfitów
Dawni właściciele
Latoszyńscy do początku XVII wieku, potem Morscy, a od lat 80. XIX wieku Morawscy
Początki zdroju
zakład zdrojowo-kąpielowy w połowie XIX wieku, zniszczony w I wojnie światowej; nowy zakład Wacława Krawczyka w 1932 roku
Przerwa
łazienki zniszczone w latach 1944–1945, źródła zasypane; nowe odwierty po wojnie
Wody lecznicze
uznane oficjalnie w 1990 roku; eksploatacja wznowiona w 2018
Status uzdrowiska
rozporządzenie Rady Ministrów z 27 października 2022 roku, nazwa „Uzdrowisko Latoszyn”
Zasięg uzdrowiska
sołectwa Latoszyn i Podgrodzie w gminie Dębica, obszar ponad 1200 hektarów
Czym leczono
choroby reumatyczne — kąpiele siarczane i okłady borowinowe
Obiekty zdrojowe
Dom Zdrojowy, pijalnia wód mineralnych, tężnia
Zabytki
ruina renesansowej wieży mieszkalnej z XVI wieku nad Wisłoką, dwór z końca XIX wieku, park krajobrazowy z końca XVIII wieku z alejką grabową
Czas zwiedzania
dwie, trzy godziny na park zdrojowy, dwór i wieżę
Aktualne godziny i bilety
serwis gminy Dębica
Mapa: Google Maps · 50.0333, 21.3667

Kiedy najlepiej

Wiosna

Park przy dworze budzi się wcześnie, a grabowa alejka jest wtedy najładniejsza. Przy tężni jeszcze pusto.

Lato

Najwięcej kuracjuszy i najdłuższe wieczory w parku zdrojowym. Dobra pora, żeby dojechać tu rowerem z Dębicy.

Jesień

Najlepszy czas na wieżę nad Wisłoką — z opadniętych liści widać całą dolinę rzeki, a park przebarwia się długo.

Zima

Zdrój pracuje, reszta wsi przycicha. Wizyta krótka, głównie przy tężni i pijalni.

Inne atrakcje w województwie podkarpackim

Odległości w linii prostej od „Latoszyn — uzdrowisko" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.

Karpacka Troja w TrzcinicySkansen archeologiczny na grodzisku Wały Królewskie: odtworzone wały, bramy i osady z epok
~34 km w linii prostej
Magurski Park NarodowyBeskid Niski od strony najdzikszej: lasy na miejscu wysiedlonych wsi, cerkwie, piaskowcowe
~58 km w linii prostej
Iwonicz-Zdrój — uzdrowiskoJedno z najstarszych polskich uzdrowisk, ze drewnianym Starym Pałacem z 1838 roku i wodami
~59 km w linii prostej
Zamek w ŁańcucieRezydencja Lubomirskich i Potockich z zachowanymi wnętrzami, teatrem dworskim, powozownią
~62 km w linii prostej
Rymanów-Zdrój — uzdrowiskoBeskidzkie uzdrowisko założone przez Potockich po odkryciu źródeł w 1876 roku, z parkiem z
~64 km w linii prostej
Zespół klasztorny bernardynów w LeżajskuWarowny zespół klasztorny bernardynów w Leżajsku z wczesnobarokową bazyliką i słynnym zesp
~79 km w linii prostej
Zamek w KrasiczynieRenesansowa rezydencja z czterema basztami i siedmioma tysiącami metrów kwadratowych sgraf
~96 km w linii prostej
Horyniec-ZdrójNizinne uzdrowisko na skraju Roztocza Wschodniego: wody siarczkowe, borowina, pałac Ponińs
~143 km w linii prostej

Gdzie spać blisko

Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Województwo podkarpackie. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.

Dodaj swój obiekt →