Atrakcja regionu Województwo podkarpackie

Iwonicz-Zdrój — drewniane uzdrowisko w Beskidzie Niskim

O wodach mineralnych w Iwoniczu pisano już w 1413 roku, a w 1578 opisał je nadworny lekarz Stefana Batorego. Dziś najmocniejszą stroną miejsca jest komplet drewnianej zabudowy zdrojowej z XIX wieku, stojący w dolinie wśród lasu bukowo-jodłowego.

fot. Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Sześć wieków wzmianek o wodzie

Pierwsza wzmianka o wodach mineralnych w Iwoniczu pochodzi z 1413 roku, co stawia to miejsce wśród najstarszych polskich uzdrowisk. W 1578 opisał je Wojciech Oczko, lekarz Stefana Batorego, w traktacie „Cieplice”, a w 1630 właściwościami tych wód zajął się Jan Sechini. Przez następne dwa stulecia były więc znane, ale nie zagospodarowane.

Pierwsze urządzenia kąpielowe zaczął stawiać Michał Ostaszewski w 1793 roku. W 1799 majątek przeszedł w ręce Załuskich, a prawdziwy zdrój powstał tu w 1837 roku — za sprawą Karola Teofila Załuskiego, którego uważa się za założyciela uzdrowiska. Rodzina prowadziła je do 1945 roku, kiedy jej członkowie zostali aresztowani przez NKWD.

Osobne dzieje ma sama nazwa miejscowości. 1 stycznia 1956 roku rozdzielono wieś Iwonicz i osiedle Iwonicz Zdrój, a prawa miejskie zdrój otrzymał w 1973 roku — w tym samym roku ustanowiono jego statut uzdrowiska; obecny statut gminy pochodzi z 2009 roku. Dziś mieszka tu około 1,5 tysiąca osób na niespełna 6 kilometrach kwadratowych.

Drewno, które się zachowało w całości

To, co w Iwoniczu najcenniejsze, da się obejść w jedno popołudnie, bo zabudowa zdrojowa stoi zwarcie w dolinie. Stary Pałac z 1838 roku jest drewniany i mieści dziś biura uzdrowiska. Drewniany Dom Zdrojowy z 1856, przebudowywany w 1870 i w latach 1950–1956, pełni funkcję domu kultury. Obok stoi Bazar z 1870, z lokalami i mieszkaniami, oraz sanatorium Stare Łazienki z tego samego roku.

Do tego dochodzą pensjonaty, każdy z własną datą: Ustronie, szwajcarska willa z 1868 roku z rzeźbionymi balkonami, Belweder z 1880, Zofiówka z 1908, Biały Orzeł z 1912 — drewniany na kamiennej podmurówce — i Trzy Lilie z lat 1925–1926. Styl tej zabudowy opisuje się jako połączenie szwajcarszczyzny z późnoklasycystycznymi formami polskimi, do których później doszły secesja i ludowa ciesiołka.

Nad doliną stoi kościół świętego Iwona, wzniesiony w 1895 roku z funduszu Załuskich według projektu Favorgera, z detalem neogotyckim. Starszy ślad osadnictwa to drewniany kościół parafialny w Iwoniczu z 1464 roku; ciekawostką jest też zbór ariański, który Zbigniew Sienieński postawił we wsi w 1599 roku.

Wody jodkowe i co z nich wynika

W międzywojniu reklamowano Iwonicz jako „księcia wód jodowych” i ten profil obowiązuje do dziś. W pijalni nalewa się kilka wód o różnym składzie: Karol 2 — wodorowęglanowo-chlorkowo-sodową, jodkową i borową, Iwonicz 11 — szczawę chlorkowo-wodorowęglanowo-sodową z bromem, jodem i borem, Elin 7 o podobnym charakterze, mocno zmineralizowaną Klimkówkę 27 oraz słabo zmineralizowaną, wodorowęglanowo-sodowo-wapniową Izę 19. Do kąpieli używa się wody ze źródła Zofia 6.

Zestaw wskazań jest dzięki temu wyjątkowo szeroki: narząd ruchu, układ pokarmowy, reumatologia, drogi oddechowe, ginekologia, układ nerwowy, choroby skóry, osteoporoza i otyłość. W praktyce oznacza to, że Iwonicz obsługuje zarówno klasyczną kurację pitną, jak i rehabilitację ruchową.

Drugi zasób to położenie. Zdrój leży na wysokości 410 metrów, w dolinie potoku Iwoniczanka, w północnej części Beskidu Niskiego, na Wzgórzach Rymanowskich. Centrum otacza las bukowo-jodłowy z bogatym podszytem, a ze wszystkich stron zamykają je wzgórza: od wschodu Piekliska (447 m), Borowinowa (506 m), Glorieta (550 m) i Wólecka (611 m), od zachodu Ispak (483 m), Góra Winiarska (528 m), Przedziwna (553 m) i Żabia (555 m).

Bełkotka, Przedziwna i spacer do Rymanowa

Najbardziej osobliwy cel w okolicy to Źródło Bełkotka przy aleji Wincentego Pola — woda wydobywa się tu z bulgotaniem, od którego wzięła nazwę, a obok stoi pomnik Wincentego Pola z 1875 roku. To kilkanaście minut spacerem od centrum zdroju.

Na Górę Przedziwną, zwaną też Łysówką, prowadzi ścieżka do okazałej lipy nazywanej Hydrą Iwonicką. Inną trasą jest leśna ścieżka Piekliska z kapliczką. Dla kogoś, kto chce iść dalej, Główny Szlak Beskidzki łączy Iwonicz z Rymanowem-Zdrojem — drugim uzdrowiskiem w tej dolinie — w około dwie i pół godziny.

Takie sąsiedztwo dwóch zdrojów na jednym szlaku jest w Polsce rzadkie i warto to wykorzystać: dzień w Iwoniczu, przejście grzbietem i dzień w Rymanowie dają pełny obraz beskidzkiego kurortu bez przesiadek i samochodu. Żółty szlak i trasa rowerowa prowadzą z kolei do Klimkówki.

Jak dotrzeć

  • Samochodem — droga powiatowa z Iwonicza wyprowadza na drogę krajową numer 28; z Krosna jest to kilkanaście kilometrów.
  • Autobusem i busem — regularne połączenia obsługują Krosno i Jasło, a dalej Rzeszów, Kraków, Lublin, Katowice, Kielce, Łódź i Warszawę; to realna opcja na przyjazd bez samochodu.
  • Przez Lubatową — Aleja Naftowa łączy zdrój z Lubatową, co bywa wygodniejsze przy dojeździe z południa.
  • Pieszo — Główny Szlak Beskidzki wchodzi do zdroju z kierunku Rymanowa-Zdroju i jest naturalnym sposobem dojścia dla wędrujących grzbietem.

Dobre rady

Iwonicz zwiedza się inaczej niż większość polskich zdrojów — nie ma tu monumentalnego deptaka, jest zwarty zespół drewnianych domów w dolinie. Najlepiej zacząć od Starego Pałacu i Domu Zdrojowego, potem przejść do Bazaru i Starych Łazienek, a na koniec wyjść do Bełkotki. Trzy godziny wystarczą, żeby obejrzeć wszystko bez pośpiechu.

Drewno najlepiej wygląda w miękkim świetle, więc do zdjęć warto wybrać wczesny ranek albo późne popołudnie, kiedy słońce nie wypala rzeźbionych detali balkonów. Jeśli masz dwa dni, przeznacz drugi na przejście do Rymanowa-Zdroju — to jedyna okazja, żeby zobaczyć dwa zdroje jednego dnia, idąc pieszo.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja
dolina potoku Iwoniczanka w północnej części Beskidu Niskiego, na Wzgórzach Rymanowskich, województwo podkarpackie
Wysokość
410 metrów nad poziomem morza
Wielkość
około 1,5 tysiąca mieszkańców, niespełna 6 kilometrów kwadratowych
Pierwsza wzmianka o wodach
1413; opis Wojciecha Oczki w „Cieplicach” z 1578 roku
Założenie uzdrowiska
pierwsze łazienki Michała Ostaszewskiego w 1793; zdrój założony w 1837 przez Karola Teofila Załuskiego
Prawa miejskie i statut
1973 — prawa miejskie i pierwszy statut uzdrowiska; obecny statut gminy z 2009 roku
Czym leczy
wody wodorowęglanowo-chlorkowo-sodowe, jodkowe i borowe (Karol 2, Iwonicz 11, Elin 7, Klimkówka 27, Iza 19)
Wskazania
narząd ruchu, układ pokarmowy, reumatologia, drogi oddechowe, ginekologia, układ nerwowy, choroby skóry, osteoporoza, otyłość
Drewniana zabudowa
Stary Pałac (1838), Dom Zdrojowy (1856), Bazar i Stare Łazienki (1870), Ustronie (1868), Belweder (1880), Zofiówka (1908), Biały Orzeł (1912), Trzy Lilie (1925–1926)
Kościół
św. Iwona z 1895 roku, projekt Favorgera, fundacja Załuskich
W okolicy
Źródło Bełkotka z pomnikiem Wincentego Pola (1875), Góra Przedziwna, ścieżka Piekliska, Rymanów-Zdrój przez Główny Szlak Beskidzki
Aktualne godziny i bilety
oficjalny serwis gminy Iwonicz-Zdrój
Mapa: Google Maps · 49.5833, 21.8000

Kiedy najlepiej

Wiosna

Las bukowo-jodłowy wokół zdroju budzi się późno, ale wtedy jest najcichszy; dobry moment na kurację pitną bez tłumu w pijalni.

Lato

Najwięcej gości i pełnia możliwości: przejście do Rymanowa-Zdroju, Góra Przedziwna i trasy rowerowe do Klimkówki.

Jesień

Najmocniejsza pora — buczyny przebarwiają się, a drewniane pensjonaty wyglądają wtedy najlepiej. Mniej ludzi niż latem.

Zima

Pora kuracji i spokoju. Dolina osłania zdrój od wiatru, a sanatoria pracują niezależnie od pogody.

Inne atrakcje w województwie podkarpackim

Odległości w linii prostej od „Iwonicz-Zdrój — uzdrowisko" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.

Rymanów-Zdrój — uzdrowiskoBeskidzkie uzdrowisko założone przez Potockich po odkryciu źródeł w 1876 roku, z parkiem z
~5,2 km w linii prostej
Magurski Park NarodowyBeskid Niski od strony najdzikszej: lasy na miejscu wysiedlonych wsi, cerkwie, piaskowcowe
~22 km w linii prostej
Karpacka Troja w TrzcinicySkansen archeologiczny na grodzisku Wały Królewskie: odtworzone wały, bramy i osady z epok
~31 km w linii prostej
Latoszyn — uzdrowiskoPodkarpackie uzdrowisko statutowe od 2022 roku, z parkiem zdrojowym, tężnią i pijalnią ora
~59 km w linii prostej
Zamek w ŁańcucieRezydencja Lubomirskich i Potockich z zachowanymi wnętrzami, teatrem dworskim, powozownią
~62 km w linii prostej
Zamek w KrasiczynieRenesansowa rezydencja z czterema basztami i siedmioma tysiącami metrów kwadratowych sgraf
~65 km w linii prostej
Zespół klasztorny bernardynów w LeżajskuWarowny zespół klasztorny bernardynów w Leżajsku z wczesnobarokową bazyliką i słynnym zesp
~88 km w linii prostej
Horyniec-ZdrójNizinne uzdrowisko na skraju Roztocza Wschodniego: wody siarczkowe, borowina, pałac Ponińs
~131 km w linii prostej

Gdzie spać blisko

Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Województwo podkarpackie. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.

Dodaj swój obiekt →