Sześć wieków wzmianek o wodzie
Pierwsza wzmianka o wodach mineralnych w Iwoniczu pochodzi z 1413 roku, co stawia to miejsce wśród najstarszych polskich uzdrowisk. W 1578 opisał je Wojciech Oczko, lekarz Stefana Batorego, w traktacie „Cieplice”, a w 1630 właściwościami tych wód zajął się Jan Sechini. Przez następne dwa stulecia były więc znane, ale nie zagospodarowane.
Pierwsze urządzenia kąpielowe zaczął stawiać Michał Ostaszewski w 1793 roku. W 1799 majątek przeszedł w ręce Załuskich, a prawdziwy zdrój powstał tu w 1837 roku — za sprawą Karola Teofila Załuskiego, którego uważa się za założyciela uzdrowiska. Rodzina prowadziła je do 1945 roku, kiedy jej członkowie zostali aresztowani przez NKWD.
Osobne dzieje ma sama nazwa miejscowości. 1 stycznia 1956 roku rozdzielono wieś Iwonicz i osiedle Iwonicz Zdrój, a prawa miejskie zdrój otrzymał w 1973 roku — w tym samym roku ustanowiono jego statut uzdrowiska; obecny statut gminy pochodzi z 2009 roku. Dziś mieszka tu około 1,5 tysiąca osób na niespełna 6 kilometrach kwadratowych.
Drewno, które się zachowało w całości
To, co w Iwoniczu najcenniejsze, da się obejść w jedno popołudnie, bo zabudowa zdrojowa stoi zwarcie w dolinie. Stary Pałac z 1838 roku jest drewniany i mieści dziś biura uzdrowiska. Drewniany Dom Zdrojowy z 1856, przebudowywany w 1870 i w latach 1950–1956, pełni funkcję domu kultury. Obok stoi Bazar z 1870, z lokalami i mieszkaniami, oraz sanatorium Stare Łazienki z tego samego roku.
Do tego dochodzą pensjonaty, każdy z własną datą: Ustronie, szwajcarska willa z 1868 roku z rzeźbionymi balkonami, Belweder z 1880, Zofiówka z 1908, Biały Orzeł z 1912 — drewniany na kamiennej podmurówce — i Trzy Lilie z lat 1925–1926. Styl tej zabudowy opisuje się jako połączenie szwajcarszczyzny z późnoklasycystycznymi formami polskimi, do których później doszły secesja i ludowa ciesiołka.
Nad doliną stoi kościół świętego Iwona, wzniesiony w 1895 roku z funduszu Załuskich według projektu Favorgera, z detalem neogotyckim. Starszy ślad osadnictwa to drewniany kościół parafialny w Iwoniczu z 1464 roku; ciekawostką jest też zbór ariański, który Zbigniew Sienieński postawił we wsi w 1599 roku.
Wody jodkowe i co z nich wynika
W międzywojniu reklamowano Iwonicz jako „księcia wód jodowych” i ten profil obowiązuje do dziś. W pijalni nalewa się kilka wód o różnym składzie: Karol 2 — wodorowęglanowo-chlorkowo-sodową, jodkową i borową, Iwonicz 11 — szczawę chlorkowo-wodorowęglanowo-sodową z bromem, jodem i borem, Elin 7 o podobnym charakterze, mocno zmineralizowaną Klimkówkę 27 oraz słabo zmineralizowaną, wodorowęglanowo-sodowo-wapniową Izę 19. Do kąpieli używa się wody ze źródła Zofia 6.
Zestaw wskazań jest dzięki temu wyjątkowo szeroki: narząd ruchu, układ pokarmowy, reumatologia, drogi oddechowe, ginekologia, układ nerwowy, choroby skóry, osteoporoza i otyłość. W praktyce oznacza to, że Iwonicz obsługuje zarówno klasyczną kurację pitną, jak i rehabilitację ruchową.
Drugi zasób to położenie. Zdrój leży na wysokości 410 metrów, w dolinie potoku Iwoniczanka, w północnej części Beskidu Niskiego, na Wzgórzach Rymanowskich. Centrum otacza las bukowo-jodłowy z bogatym podszytem, a ze wszystkich stron zamykają je wzgórza: od wschodu Piekliska (447 m), Borowinowa (506 m), Glorieta (550 m) i Wólecka (611 m), od zachodu Ispak (483 m), Góra Winiarska (528 m), Przedziwna (553 m) i Żabia (555 m).
Bełkotka, Przedziwna i spacer do Rymanowa
Najbardziej osobliwy cel w okolicy to Źródło Bełkotka przy aleji Wincentego Pola — woda wydobywa się tu z bulgotaniem, od którego wzięła nazwę, a obok stoi pomnik Wincentego Pola z 1875 roku. To kilkanaście minut spacerem od centrum zdroju.
Na Górę Przedziwną, zwaną też Łysówką, prowadzi ścieżka do okazałej lipy nazywanej Hydrą Iwonicką. Inną trasą jest leśna ścieżka Piekliska z kapliczką. Dla kogoś, kto chce iść dalej, Główny Szlak Beskidzki łączy Iwonicz z Rymanowem-Zdrojem — drugim uzdrowiskiem w tej dolinie — w około dwie i pół godziny.
Takie sąsiedztwo dwóch zdrojów na jednym szlaku jest w Polsce rzadkie i warto to wykorzystać: dzień w Iwoniczu, przejście grzbietem i dzień w Rymanowie dają pełny obraz beskidzkiego kurortu bez przesiadek i samochodu. Żółty szlak i trasa rowerowa prowadzą z kolei do Klimkówki.
Jak dotrzeć
- Samochodem — droga powiatowa z Iwonicza wyprowadza na drogę krajową numer 28; z Krosna jest to kilkanaście kilometrów.
- Autobusem i busem — regularne połączenia obsługują Krosno i Jasło, a dalej Rzeszów, Kraków, Lublin, Katowice, Kielce, Łódź i Warszawę; to realna opcja na przyjazd bez samochodu.
- Przez Lubatową — Aleja Naftowa łączy zdrój z Lubatową, co bywa wygodniejsze przy dojeździe z południa.
- Pieszo — Główny Szlak Beskidzki wchodzi do zdroju z kierunku Rymanowa-Zdroju i jest naturalnym sposobem dojścia dla wędrujących grzbietem.
Dobre rady
Iwonicz zwiedza się inaczej niż większość polskich zdrojów — nie ma tu monumentalnego deptaka, jest zwarty zespół drewnianych domów w dolinie. Najlepiej zacząć od Starego Pałacu i Domu Zdrojowego, potem przejść do Bazaru i Starych Łazienek, a na koniec wyjść do Bełkotki. Trzy godziny wystarczą, żeby obejrzeć wszystko bez pośpiechu.
Drewno najlepiej wygląda w miękkim świetle, więc do zdjęć warto wybrać wczesny ranek albo późne popołudnie, kiedy słońce nie wypala rzeźbionych detali balkonów. Jeśli masz dwa dni, przeznacz drugi na przejście do Rymanowa-Zdroju — to jedyna okazja, żeby zobaczyć dwa zdroje jednego dnia, idąc pieszo.
Jak dojechać i praktyczne info
- Lokalizacja
- dolina potoku Iwoniczanka w północnej części Beskidu Niskiego, na Wzgórzach Rymanowskich, województwo podkarpackie
- Wysokość
- 410 metrów nad poziomem morza
- Wielkość
- około 1,5 tysiąca mieszkańców, niespełna 6 kilometrów kwadratowych
- Pierwsza wzmianka o wodach
- 1413; opis Wojciecha Oczki w „Cieplicach” z 1578 roku
- Założenie uzdrowiska
- pierwsze łazienki Michała Ostaszewskiego w 1793; zdrój założony w 1837 przez Karola Teofila Załuskiego
- Prawa miejskie i statut
- 1973 — prawa miejskie i pierwszy statut uzdrowiska; obecny statut gminy z 2009 roku
- Czym leczy
- wody wodorowęglanowo-chlorkowo-sodowe, jodkowe i borowe (Karol 2, Iwonicz 11, Elin 7, Klimkówka 27, Iza 19)
- Wskazania
- narząd ruchu, układ pokarmowy, reumatologia, drogi oddechowe, ginekologia, układ nerwowy, choroby skóry, osteoporoza, otyłość
- Drewniana zabudowa
- Stary Pałac (1838), Dom Zdrojowy (1856), Bazar i Stare Łazienki (1870), Ustronie (1868), Belweder (1880), Zofiówka (1908), Biały Orzeł (1912), Trzy Lilie (1925–1926)
- Kościół
- św. Iwona z 1895 roku, projekt Favorgera, fundacja Załuskich
- W okolicy
- Źródło Bełkotka z pomnikiem Wincentego Pola (1875), Góra Przedziwna, ścieżka Piekliska, Rymanów-Zdrój przez Główny Szlak Beskidzki
- Aktualne godziny i bilety
- oficjalny serwis gminy Iwonicz-Zdrój
Kiedy najlepiej
Las bukowo-jodłowy wokół zdroju budzi się późno, ale wtedy jest najcichszy; dobry moment na kurację pitną bez tłumu w pijalni.
Najwięcej gości i pełnia możliwości: przejście do Rymanowa-Zdroju, Góra Przedziwna i trasy rowerowe do Klimkówki.
Najmocniejsza pora — buczyny przebarwiają się, a drewniane pensjonaty wyglądają wtedy najlepiej. Mniej ludzi niż latem.
Pora kuracji i spokoju. Dolina osłania zdrój od wiatru, a sanatoria pracują niezależnie od pogody.
Inne atrakcje w województwie podkarpackim
Odległości w linii prostej od „Iwonicz-Zdrój — uzdrowisko" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.
Gdzie spać blisko
Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Województwo podkarpackie. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.
Dodaj swój obiekt →