Gdzie to jest i co się w środku mieści
Jaskinia leży w Górze Zborów na Wyżynie Częstochowskiej, w granicach wsi Kroczyce w powiecie zawierciańskim, około kilometra na zachód od Podlesic. Nad wejściem wznoszą się wapienne ostańce zwane Kruczymi Skałami i Dwoistą Basztą — to one widać z drogi i po nich najłatwiej odnaleźć właściwe zbocze.
W liczbach jaskinia wygląda skromnie: 170 metrów korytarzy i 12,5 metra głębokości. Nie o rozmiar tu jednak chodzi, lecz o to, że jest to jedyna jaskinia udostępniona do zwiedzania w północnej części Jury — na pozostałe trzeba jechać pod Kraków albo w Tatry. Zwiedza się wyłącznie z przewodnikiem, w grupie liczącej od kilku do kilkudziesięciu osób, a całość zajmuje około czterdziestu minut.
Trasa jest oświetlona i prowadzi przez część głównych komór; po drodze przewodnik pokazuje, jak jaskinia powstała i co zostało z jej szaty naciekowej. Osobnym punktem jest przejście skalnym labiryntem korytarza Esso i Salą za Esso — fragment wąski, niski i wymagający schylania się, ale to właśnie on zostaje w pamięci dłużej niż oświetlone komory.
Ślady po szpatowcach
Historia tej jaskini jest nietypowa, bo w dużej mierze napisali ją górnicy. Do lat pięćdziesiątych XX wieku działał tu kamieniołom na Górze Zborów, uruchomiony w czasie okupacji i wydobywający wapienie. Niezależnie od niego w samej jaskini eksploatowano szpat, czyli kalcyt: przed wojną w miejscu zwanym Lejem Szpatowców, a po wojnie w Komorze Południowej.
Skutki widać od pierwszych metrów. Do środka wchodzi się dziś właśnie przez dawne wyrobisko, a na ścianach zostały otwory po wierceniach, połamane nacieki i bryły kalcytu. Prace górnicze zwiększyły też liczbę otworów jaskini z dwóch do czterech, co miało konsekwencję poważniejszą niż estetyczna.
Przebicie dodatkowych wejść i przecięcie głównego ciągu rozregulowało mikroklimat: stała temperatura i wysoka wilgotność zaczęły zmieniać się wraz z pogodą na zewnątrz, co szkodzi hibernującym tu nietoperzom i innym organizmom. Dlatego dwa otwory w dnie jaskini zamurowano i dawne warunki stopniowo się odtwarzają. Nawet w najcieplejszej porze roku temperatura w jaskini nie przekracza ośmiu stopni.
Rezerwat wokół jaskini
Jaskinia znajduje się w rezerwacie przyrody Góra Zborów, utworzonym w 1957 roku. Paradoks jest tu wpisany w krajobraz: obszar samej jaskini to najbardziej przeobrażony fragment rezerwatu, a kilkaset metrów dalej ciągną się wapienne ostańce i murawy, dla których rezerwat powołano.
Po okolicy poprowadzono ścieżkę przyrodniczą „Góra Zborów — człowiek i przyroda”, która tę dwoistość tłumaczy i prowadzi od parkingu aż do otworu jaskini. Obok przebiega czerwony Szlak Orlich Gniazd, więc wizytę łatwo wpleść w dłuższą wędrówkę po Jurze.
Punkt obsługi ruchu turystycznego — kasa i miejsce zbiórki grup — mieści się w Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego Jury przy parkingu obok drogi numer 792 z Podlesic do Kotowic. Po rezerwacie chodzi się wyłącznie wyznaczonymi szlakami, co w terenie pełnym skalnych progów jest zaleceniem praktycznym, nie tylko formalnym. Sezon zwiedzania trwa zwykle od połowy kwietnia do końca października.
Jak dotrzeć
- Samochodem — do Podlesic drogą numer 792 od strony Kroczyc albo Kotowic, parking przy Centrum Dziedzictwa Jury
- Koleją — do Kroczyc albo Zawiercia, dalej lokalnym autobusem lub taksówką
- Pieszo — czerwonym Szlakiem Orlich Gniazd, który przechodzi obok jaskini
- Rowerem — jurajskie trasy rowerowe prowadzą przez Podlesice, podjazd pod Górę Zborów na końcu
Dobre rady
Mimo oświetlenia i krótkiej trasy nie jest to spacer: w korytarzu Esso trzeba się schylać i przeciskać, a kamień bywa mokry. Buty z podeszwą trzymającą na śliskim przydają się bardziej niż cokolwiek innego, a kurtka jest potrzebna w każdym miesiącu, bo osiem stopni odczuwa się dotkliwie po wyjściu z nagrzanej murawy.
Warto połączyć jaskinię z wejściem na szczyt Góry Zborów — widok na jurajskie ostańce z góry i podziemny labirynt tej samej skały w jednym dniu ustawiają sobie nawzajem skalę. Grupy wchodzą o ustalonych porach, więc przy dobrej pogodzie w weekend lepiej przyjechać wcześnie albo liczyć się z czekaniem.
Jak dojechać i praktyczne info
- Lokalizacja
- Góra Zborów koło Podlesic, wieś Kroczyce, powiat zawierciański, województwo śląskie
- Długość
- 170 m korytarzy, głębokość 12,5 m
- Otwory
- cztery, pierwotnie dwa — dwa dodatkowe wybili górnicy; dwa otwory w dnie zamurowano
- Trasa
- oświetlona, zwiedzanie wyłącznie z przewodnikiem, około 40 minut
- Trudność
- miejscami niskie i wąskie przejścia, zwłaszcza w labiryncie korytarza Esso
- Temperatura
- nie przekracza 8 °C przez cały rok
- Dawne górnictwo
- szpat (kalcyt) wydobywany w Leju Szpatowców przed wojną i w Komorze Południowej po wojnie; kamieniołom wapienia działał do lat 50. XX wieku
- Ochrona
- rezerwat przyrody Góra Zborów z 1957 roku; zimowisko nietoperzy
- Nad wejściem
- wapienne skały Krucze Skały i Dwoista Baszta
- W okolicy
- ścieżka przyrodnicza „Góra Zborów — człowiek i przyroda”, czerwony Szlak Orlich Gniazd
- Obsługa ruchu
- Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego Jury przy parkingu obok drogi nr 792 Podlesice — Kotowice
- Sezon
- zwykle od połowy kwietnia do końca października
- Aktualne godziny i bilety
- opis jaskini na portalu Szlaku Orlich Gniazd
Kiedy najlepiej
Sezon zaczyna się w kwietniu, murawy na Zborowie dopiero się zielenią, a grup jest jeszcze niewiele. Dobry moment, jeśli chce się spokojnie obejść także rezerwat.
Najwięcej odwiedzających i najdłuższe oczekiwanie na wejście grupy, ale też największy kontrast temperatur: osiem stopni po trzydziestu na powierzchni.
Październik bywa tu najprzyjemniejszy — chłodno, pusto, a ostańce w niskim słońcu wyglądają najlepiej. Pod koniec miesiąca sezon się zamyka.
Jaskinia jest poza sezonem i zostaje nietoperzom, które tu hibernują. Z Góry Zborów wciąż warto zobaczyć widok, ale do środka się nie wchodzi.
Inne atrakcje w województwie śląskim
Odległości w linii prostej od „Jaskinia Głęboka (Góra Zborów)" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.
Gdzie spać blisko
Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Województwo śląskie. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.
Dodaj swój obiekt →