Atrakcja regionu Województwo śląskie

Jaskinia Głęboka na Górze Zborów — jaskinia, którą otworzyli górnicy szukający kalcytu

Jedyna udostępniona do zwiedzania jaskinia w północnej części Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Do środka wchodzi się przez wyrobisko, w którym przed wojną wydobywano szpat, a ślady kilofów i wierceń widać tu równie wyraźnie jak nacieki.

fot. Fry72, Karel Frydrýšek, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gdzie to jest i co się w środku mieści

Jaskinia leży w Górze Zborów na Wyżynie Częstochowskiej, w granicach wsi Kroczyce w powiecie zawierciańskim, około kilometra na zachód od Podlesic. Nad wejściem wznoszą się wapienne ostańce zwane Kruczymi Skałami i Dwoistą Basztą — to one widać z drogi i po nich najłatwiej odnaleźć właściwe zbocze.

W liczbach jaskinia wygląda skromnie: 170 metrów korytarzy i 12,5 metra głębokości. Nie o rozmiar tu jednak chodzi, lecz o to, że jest to jedyna jaskinia udostępniona do zwiedzania w północnej części Jury — na pozostałe trzeba jechać pod Kraków albo w Tatry. Zwiedza się wyłącznie z przewodnikiem, w grupie liczącej od kilku do kilkudziesięciu osób, a całość zajmuje około czterdziestu minut.

Trasa jest oświetlona i prowadzi przez część głównych komór; po drodze przewodnik pokazuje, jak jaskinia powstała i co zostało z jej szaty naciekowej. Osobnym punktem jest przejście skalnym labiryntem korytarza Esso i Salą za Esso — fragment wąski, niski i wymagający schylania się, ale to właśnie on zostaje w pamięci dłużej niż oświetlone komory.

Ślady po szpatowcach

Historia tej jaskini jest nietypowa, bo w dużej mierze napisali ją górnicy. Do lat pięćdziesiątych XX wieku działał tu kamieniołom na Górze Zborów, uruchomiony w czasie okupacji i wydobywający wapienie. Niezależnie od niego w samej jaskini eksploatowano szpat, czyli kalcyt: przed wojną w miejscu zwanym Lejem Szpatowców, a po wojnie w Komorze Południowej.

Skutki widać od pierwszych metrów. Do środka wchodzi się dziś właśnie przez dawne wyrobisko, a na ścianach zostały otwory po wierceniach, połamane nacieki i bryły kalcytu. Prace górnicze zwiększyły też liczbę otworów jaskini z dwóch do czterech, co miało konsekwencję poważniejszą niż estetyczna.

Przebicie dodatkowych wejść i przecięcie głównego ciągu rozregulowało mikroklimat: stała temperatura i wysoka wilgotność zaczęły zmieniać się wraz z pogodą na zewnątrz, co szkodzi hibernującym tu nietoperzom i innym organizmom. Dlatego dwa otwory w dnie jaskini zamurowano i dawne warunki stopniowo się odtwarzają. Nawet w najcieplejszej porze roku temperatura w jaskini nie przekracza ośmiu stopni.

Rezerwat wokół jaskini

Jaskinia znajduje się w rezerwacie przyrody Góra Zborów, utworzonym w 1957 roku. Paradoks jest tu wpisany w krajobraz: obszar samej jaskini to najbardziej przeobrażony fragment rezerwatu, a kilkaset metrów dalej ciągną się wapienne ostańce i murawy, dla których rezerwat powołano.

Po okolicy poprowadzono ścieżkę przyrodniczą „Góra Zborów — człowiek i przyroda”, która tę dwoistość tłumaczy i prowadzi od parkingu aż do otworu jaskini. Obok przebiega czerwony Szlak Orlich Gniazd, więc wizytę łatwo wpleść w dłuższą wędrówkę po Jurze.

Punkt obsługi ruchu turystycznego — kasa i miejsce zbiórki grup — mieści się w Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego Jury przy parkingu obok drogi numer 792 z Podlesic do Kotowic. Po rezerwacie chodzi się wyłącznie wyznaczonymi szlakami, co w terenie pełnym skalnych progów jest zaleceniem praktycznym, nie tylko formalnym. Sezon zwiedzania trwa zwykle od połowy kwietnia do końca października.

Jak dotrzeć

  • Samochodem — do Podlesic drogą numer 792 od strony Kroczyc albo Kotowic, parking przy Centrum Dziedzictwa Jury
  • Koleją — do Kroczyc albo Zawiercia, dalej lokalnym autobusem lub taksówką
  • Pieszo — czerwonym Szlakiem Orlich Gniazd, który przechodzi obok jaskini
  • Rowerem — jurajskie trasy rowerowe prowadzą przez Podlesice, podjazd pod Górę Zborów na końcu

Dobre rady

Mimo oświetlenia i krótkiej trasy nie jest to spacer: w korytarzu Esso trzeba się schylać i przeciskać, a kamień bywa mokry. Buty z podeszwą trzymającą na śliskim przydają się bardziej niż cokolwiek innego, a kurtka jest potrzebna w każdym miesiącu, bo osiem stopni odczuwa się dotkliwie po wyjściu z nagrzanej murawy.

Warto połączyć jaskinię z wejściem na szczyt Góry Zborów — widok na jurajskie ostańce z góry i podziemny labirynt tej samej skały w jednym dniu ustawiają sobie nawzajem skalę. Grupy wchodzą o ustalonych porach, więc przy dobrej pogodzie w weekend lepiej przyjechać wcześnie albo liczyć się z czekaniem.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja
Góra Zborów koło Podlesic, wieś Kroczyce, powiat zawierciański, województwo śląskie
Długość
170 m korytarzy, głębokość 12,5 m
Otwory
cztery, pierwotnie dwa — dwa dodatkowe wybili górnicy; dwa otwory w dnie zamurowano
Trasa
oświetlona, zwiedzanie wyłącznie z przewodnikiem, około 40 minut
Trudność
miejscami niskie i wąskie przejścia, zwłaszcza w labiryncie korytarza Esso
Temperatura
nie przekracza 8 °C przez cały rok
Dawne górnictwo
szpat (kalcyt) wydobywany w Leju Szpatowców przed wojną i w Komorze Południowej po wojnie; kamieniołom wapienia działał do lat 50. XX wieku
Ochrona
rezerwat przyrody Góra Zborów z 1957 roku; zimowisko nietoperzy
Nad wejściem
wapienne skały Krucze Skały i Dwoista Baszta
W okolicy
ścieżka przyrodnicza „Góra Zborów — człowiek i przyroda”, czerwony Szlak Orlich Gniazd
Obsługa ruchu
Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego Jury przy parkingu obok drogi nr 792 Podlesice — Kotowice
Sezon
zwykle od połowy kwietnia do końca października
Mapa: Google Maps · 50.5753, 19.5246

Kiedy najlepiej

Wiosna

Sezon zaczyna się w kwietniu, murawy na Zborowie dopiero się zielenią, a grup jest jeszcze niewiele. Dobry moment, jeśli chce się spokojnie obejść także rezerwat.

Lato

Najwięcej odwiedzających i najdłuższe oczekiwanie na wejście grupy, ale też największy kontrast temperatur: osiem stopni po trzydziestu na powierzchni.

Jesień

Październik bywa tu najprzyjemniejszy — chłodno, pusto, a ostańce w niskim słońcu wyglądają najlepiej. Pod koniec miesiąca sezon się zamyka.

Zima

Jaskinia jest poza sezonem i zostaje nietoperzom, które tu hibernują. Z Góry Zborów wciąż warto zobaczyć widok, ale do środka się nie wchodzi.

Inne atrakcje w województwie śląskim

Odległości w linii prostej od „Jaskinia Głęboka (Góra Zborów)" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.

Szlak Orlich GniazdCzerwony szlak Kraków–Częstochowa przez zamki Jury: Korzkiew, Pieskową Skałę, Ogrodzieniec
~11 km w linii prostej
Parki podjasnogórskiePark Staszica i park 3 Maja u podnóża Jasnej Góry — stare drzewa, pawilony wystawy z 1909
~40 km w linii prostej
Jasna GóraKlasztor paulinów z obrazem Matki Bożej Częstochowskiej, otoczony siedemnastowiecznymi bas
~40 km w linii prostej
NikiszowiecGórnicze osiedle z lat 1908–1919 w Katowicach: dziewięć ceglanych bloków, plac Wyzwolenia,
~48 km w linii prostej
Tarnogórskie podziemia na liście UNESCOPonad 150 km pogaórniczych chodników pod Tarnowskimi Górami z podziemną trasą i przepływem
~50 km w linii prostej
Gmach Sejmu ŚląskiegoMonumentalny gmach z lat 1924–1929, siedziba Sejmu Śląskiego w czasach autonomii, dziś pom
~50 km w linii prostej
Kościół św. Małgorzaty w BytomiuNeogotycki kościół z 1881 roku na wzgórzu dawnego grodu bytomskiego, gdzie świątynia stoi
~50 km w linii prostej
Szlak Zabytków Techniki Województwa ŚląskiegoOkoło 470 kilometrów i czterdzieści kilka obiektów przemysłowych Śląska — kopalnie, huty,
~59 km w linii prostej
Radiostacja gliwickaDrewniana wieża nadawcza z 1935 roku i miejsce prowokacji gliwickiej z 31 sierpnia 1939 ro
~66 km w linii prostej
Goczałkowice-ZdrójUzdrowisko w Dolinie Górnej Wisły z solanką jodkową z głębokich odwiertów, zabytkową zabud
~82 km w linii prostej

Gdzie spać blisko

Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Województwo śląskie. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.

Dodaj swój obiekt →