Atrakcja regionu Województwo podlaskie

Supraśl — uzdrowisko w Puszczy Knyszyńskiej z monasterem w środku

Miasteczko nad rzeką Supraśl trzyma razem dwie rzeczy, które rzadko stoją obok siebie: prawosławny monaster z początku XVI wieku i uzdrowisko leczące powietrzem puszczy oraz miejscową borowiną. Status uzdrowiska Supraśl dostał dopiero 28 grudnia 2001 roku, choć na kurację przyjeżdżano tu już przed wojną.

fot. AndyTheVine, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Monaster był tu pierwszy

W 1501 roku Aleksander Chodkiewicz, wojewoda nowogrodzki, przeniósł monaster z Gródka na uroczysko Suchy Hrud — i tak powstało Supraśl. Fundację potwierdziły przywileje Aleksandra Jagiellończyka z 1504 i Zygmunta Starego z 1509, a w 1505 patriarcha Konstantynopola wystawił klasztorowi tomos. Cerkiew Zwiastowania budowano w latach 1503–1510 i konsekrowano w 1516: obronna bryła z gotyckimi szczytami i bizantyjskim wnętrzem, rozwiązanie, jakiego nie powtórzono w Polsce nigdzie indziej.

Klasztor przez trzy wieki należał do najzamożniejszych na tych ziemiach. Po unii brzeskiej, od 1609 roku, był ośrodkiem unickim; w 1695 uruchomiono tu drukarnię, a w 1711 papiernię — pierwszą we wschodniej części kraju. Koniec przyszedł z zaborami: w 1796 władze pruskie zabrały większość majątku, w 1804 zamknęły drukarnię, a w 1824 Rosjanie przekazali monaster mnichom prawosławnym. W 1915 zakonnicy wyjechali do Rosji, zabierając ze sobą supraską ikonę Matki Bożej, która nigdy nie wróciła.

23 lipca 1944 roku, dzień przed wejściem Armii Czerwonej, Niemcy wysadzili cerkiew. Z budowli zostały dwa filary. W latach 1945–1946 ocalałe fragmenty szesnastowiecznych fresków zdjęto ze ścian i zabezpieczono, w 1970 odbudowano bramę-dzwonnicę, a sama świątynia wróciła na swoje miejsce po dziesięcioleciach pracy. Dziś malowanie odtwarza się dawnymi technikami, etap po etapie — pierwszy fragment ścian jest już gotowy.

Co w tym uzdrowisku leczy

Supraśl nie ma źródeł mineralnych i nigdy nie udawał, że je ma. Jego atutem jest to, co rośnie wokół: Puszcza Knyszyńska obejmuje miasto z każdej strony, a mikroklimat doliny rzeki Supraśl i czystość powietrza stały się podstawą wniosku o status uzdrowiska. Drugi zasób leży pod ziemią — miejscowe złoża borowiny, czyli leczniczego torfu.

Dlatego kuracja w Supraślu wygląda inaczej niż w Krynicy czy Busku: zamiast pijalni wód jest las, w którym spaceruje się godzinami, i cisza, której w uzdrowiskach nizinnych zwykle brakuje. Oficjalny status miasto otrzymało 28 grudnia 2001 roku, choć pierwsze sanatorium działało tu już w międzywojniu.

Skala miejsca pomaga. Supraśl ma niespełna 4,4 tysiąca mieszkańców i około 5,7 kilometra kwadratowego powierzchni, więc z każdego punktu w mieście do drzew idzie się kilka minut. To uzdrowisko, które obchodzi się pieszo w jedno popołudnie, a potem spędza tydzień w otaczającej je puszczy.

Fabryczne miasteczko w środku lasu

W 1834 roku, po tym jak Rosja obłożyła cłem towary z Królestwa Polskiego, do Supraśla przenieśli się sukiennicy i stanęły tu pierwsze manufaktury. Z tego okresu pochodzi najbardziej zaskakujący budynek w mieście — secesyjny pałac Buchholtzów z lat 1892–1903, postawiony przez rodzinę fabrykantów. Niedaleko stoi dwór Zachertów z połowy XIX wieku. Większość zakładów spłonęła w 1944, ale pałace zostały.

Reszta zabudowy jest drewniana i to ona daje Supraślowi jego rytm: Dom Ludowy z 1934 roku, rzadki przykład drewnianego modernizmu, oraz Dom Ogrodnika z przełomu XVIII i XIX wieku. Nad miastem górują dwie świątynie w zupełnie innych stylach: neobarokowy kościół Świętej Trójcy z lat 1861–1865 i monasterska cerkiew. W Podsupraślu stoi jeszcze kaplica świętego Jerzego z 1901 roku.

Ikony, akademia i mistrzostwa w pieczeniu kiszki

W Pałacu Opatów przy monasterze działa Muzeum Ikon — największa tego rodzaju kolekcja w Polsce, pokazywana w zaciemnionych wnętrzach tak, by obrazy wychodziły ze mroku pojedynczo. W mieście jest też muzeum poświęcone sztuce drukarskiej i papiernictwu, co ma tu sens historyczny: oba rzemiosła zaczęły się w Supraślu od klasztornych warsztatów.

Monaster prowadzi od 2004 roku Akademię Supraską, ośrodek konferencyjny i edukacyjny, a od 2000 działa Collegium Suprasliense, które zajmuje się miejscowym dziedzictwem. Kalendarz imprez jest gęstszy niż w większości uzdrowisk: UROCZYSKO od 1996 roku (z mistrzostwami świata w pieczeniu kiszki i babki ziemniaczanej), festiwal Gloria od 2007, Podlasie SlowFest od 2017 i Międzynarodowy Festiwal Dzwonów Cerkiewnych w czasie prawosławnej Paschy.

Jak dotrzeć

  • Samochodem — z Białegostoku jedzie się kilkanaście kilometrów drogą wojewódzką numer 676 w stronę Krynek. Trasa prowadzi przez puszczę i jest jednym z przyjemniejszych odcinków w tej części Podlasia.
  • Autobusem — z Białegostoku kursuje linia podmiejska numer 500 oraz jej wariant 500A. To najprostszy sposób na wizytę bez samochodu, również na jeden dzień.
  • Rowerem — przez Puszczę Knyszyńską biegną szlaki łączące Supraśl z Białymstokiem i z Kopną Górą. Dojazd rowerem jest tu realną alternatywą, bo cała droga idzie przez las.

Dobre rady

Na samo miasto wystarczy pół dnia: monaster, Muzeum Ikon, pałac Buchholtzów i spacer nad rzeką mieszczą się w kilku godzinach. Prawdziwy powód, żeby tu zostać dłużej, leży poza miastem — puszcza, w której wyznaczono trasy piesze i rowerowe, oraz dolina Supraśli, dobra na spływ kajakowy.

Jeśli wybierasz termin, weź pod uwagę prawosławny kalendarz: w czasie Paschy monaster żyje inaczej niż w zwykłą sobotę i wtedy odbywa się festiwal dzwonów. Zwiedzanie cerkwi warto zacząć od muzeum, nie odwrotnie — po obejrzeniu ocalałych fresków łatwiej zrozumieć, co właściwie stracono w 1944 roku i co teraz jest odtwarzane na ścianach.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja
nad rzeką Supraśl, w Puszczy Knyszyńskiej, kilkanaście kilometrów na północny wschód od Białegostoku
Status uzdrowiska
od 28 grudnia 2001 roku
Czym leczy
czyste powietrze i mikroklimat puszczy oraz miejscowe złoża borowiny
Monaster
założony w 1501 roku przez Aleksandra Chodkiewicza, wojewodę nowogrodzkiego
Cerkiew Zwiastowania
1503–1510, konsekrowana w 1516; wysadzona 23 lipca 1944 i odbudowana
Muzea
Muzeum Ikon w Pałacu Opatów oraz muzeum sztuki drukarskiej i papiernictwa
Pałac Buchholtzów
1892–1903, secesja — pozostałość po sukienniczej przeszłości miasta
Wielkość
około 4,4 tysiąca mieszkańców, niespełna 5,7 kilometra kwadratowego
Dojazd
droga wojewódzka 676 oraz autobus podmiejski z Białegostoku
Aktualne godziny i bilety
oficjalny serwis gminy Supraśl
Mapa: Google Maps · 53.2167, 23.3333

Kiedy najlepiej

Wiosna

Puszcza budzi się wcześnie i wtedy najlepiej słychać, dlaczego to miejsce uznano za lecznicze. Monaster i muzeum są jeszcze puste przed sezonem.

Lato

Najwięcej gości, festiwale i pełnia możliwości: szlaki rowerowe, kajaki na Supraśli i długie wieczory nad rzeką. Warto rezerwować termin wcześniej.

Jesień

Najładniejsza pora w całym roku — liściaste fragmenty puszczy przebarwiają się, a ceglane mury monasteru wyglądają wtedy najmocniej. Mniej ludzi niż latem.

Zima

Cicho, mroźno i bardzo czysto; część kuracjuszy przyjeżdża właśnie teraz. Prawosławne święta wypadają według innego kalendarza, co zmienia rytm miasteczka.

Inne atrakcje w województwie podlaskim

Odległości w linii prostej od „Supraśl — uzdrowisko" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.

Pałac Branickich w BiałymstokuBarokowa rezydencja hetmana Jana Klemensa Branickiego w Białymstoku, zwana Wersalem Podlas
~15 km w linii prostej
Szlak TatarskiZielony szlak 57 kilometrów z Sokółki do Kruszynian i niebieski 19 kilometrów dalej — pies
~24 km w linii prostej
Meczet w BohonikachDrewniany meczet z drugiej połowy XIX wieku i czynny mizar Tatarów polsko-litewskich w gmi
~26 km w linii prostej
Meczet w KruszynianachDrewniany meczet Tatarów polsko-litewskich i sąsiadujący z nim mizar — razem z Bohonikami
~32 km w linii prostej
Narwiański Park NarodowyPodlaska dolina Narwi z plątaniną korytek i trzcin, nazywana polską Amazonią — ponad dwieś
~34 km w linii prostej
Green VeloNajdłuższy spójnie oznakowany szlak rowerowy w Polsce: z Elbląga do Końskich przez Warmię,
~37 km w linii prostej

Gdzie spać blisko

Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Województwo podlaskie. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.

Dodaj swój obiekt →