Monaster był tu pierwszy
W 1501 roku Aleksander Chodkiewicz, wojewoda nowogrodzki, przeniósł monaster z Gródka na uroczysko Suchy Hrud — i tak powstało Supraśl. Fundację potwierdziły przywileje Aleksandra Jagiellończyka z 1504 i Zygmunta Starego z 1509, a w 1505 patriarcha Konstantynopola wystawił klasztorowi tomos. Cerkiew Zwiastowania budowano w latach 1503–1510 i konsekrowano w 1516: obronna bryła z gotyckimi szczytami i bizantyjskim wnętrzem, rozwiązanie, jakiego nie powtórzono w Polsce nigdzie indziej.
Klasztor przez trzy wieki należał do najzamożniejszych na tych ziemiach. Po unii brzeskiej, od 1609 roku, był ośrodkiem unickim; w 1695 uruchomiono tu drukarnię, a w 1711 papiernię — pierwszą we wschodniej części kraju. Koniec przyszedł z zaborami: w 1796 władze pruskie zabrały większość majątku, w 1804 zamknęły drukarnię, a w 1824 Rosjanie przekazali monaster mnichom prawosławnym. W 1915 zakonnicy wyjechali do Rosji, zabierając ze sobą supraską ikonę Matki Bożej, która nigdy nie wróciła.
23 lipca 1944 roku, dzień przed wejściem Armii Czerwonej, Niemcy wysadzili cerkiew. Z budowli zostały dwa filary. W latach 1945–1946 ocalałe fragmenty szesnastowiecznych fresków zdjęto ze ścian i zabezpieczono, w 1970 odbudowano bramę-dzwonnicę, a sama świątynia wróciła na swoje miejsce po dziesięcioleciach pracy. Dziś malowanie odtwarza się dawnymi technikami, etap po etapie — pierwszy fragment ścian jest już gotowy.
Co w tym uzdrowisku leczy
Supraśl nie ma źródeł mineralnych i nigdy nie udawał, że je ma. Jego atutem jest to, co rośnie wokół: Puszcza Knyszyńska obejmuje miasto z każdej strony, a mikroklimat doliny rzeki Supraśl i czystość powietrza stały się podstawą wniosku o status uzdrowiska. Drugi zasób leży pod ziemią — miejscowe złoża borowiny, czyli leczniczego torfu.
Dlatego kuracja w Supraślu wygląda inaczej niż w Krynicy czy Busku: zamiast pijalni wód jest las, w którym spaceruje się godzinami, i cisza, której w uzdrowiskach nizinnych zwykle brakuje. Oficjalny status miasto otrzymało 28 grudnia 2001 roku, choć pierwsze sanatorium działało tu już w międzywojniu.
Skala miejsca pomaga. Supraśl ma niespełna 4,4 tysiąca mieszkańców i około 5,7 kilometra kwadratowego powierzchni, więc z każdego punktu w mieście do drzew idzie się kilka minut. To uzdrowisko, które obchodzi się pieszo w jedno popołudnie, a potem spędza tydzień w otaczającej je puszczy.
Fabryczne miasteczko w środku lasu
W 1834 roku, po tym jak Rosja obłożyła cłem towary z Królestwa Polskiego, do Supraśla przenieśli się sukiennicy i stanęły tu pierwsze manufaktury. Z tego okresu pochodzi najbardziej zaskakujący budynek w mieście — secesyjny pałac Buchholtzów z lat 1892–1903, postawiony przez rodzinę fabrykantów. Niedaleko stoi dwór Zachertów z połowy XIX wieku. Większość zakładów spłonęła w 1944, ale pałace zostały.
Reszta zabudowy jest drewniana i to ona daje Supraślowi jego rytm: Dom Ludowy z 1934 roku, rzadki przykład drewnianego modernizmu, oraz Dom Ogrodnika z przełomu XVIII i XIX wieku. Nad miastem górują dwie świątynie w zupełnie innych stylach: neobarokowy kościół Świętej Trójcy z lat 1861–1865 i monasterska cerkiew. W Podsupraślu stoi jeszcze kaplica świętego Jerzego z 1901 roku.
Ikony, akademia i mistrzostwa w pieczeniu kiszki
W Pałacu Opatów przy monasterze działa Muzeum Ikon — największa tego rodzaju kolekcja w Polsce, pokazywana w zaciemnionych wnętrzach tak, by obrazy wychodziły ze mroku pojedynczo. W mieście jest też muzeum poświęcone sztuce drukarskiej i papiernictwu, co ma tu sens historyczny: oba rzemiosła zaczęły się w Supraślu od klasztornych warsztatów.
Monaster prowadzi od 2004 roku Akademię Supraską, ośrodek konferencyjny i edukacyjny, a od 2000 działa Collegium Suprasliense, które zajmuje się miejscowym dziedzictwem. Kalendarz imprez jest gęstszy niż w większości uzdrowisk: UROCZYSKO od 1996 roku (z mistrzostwami świata w pieczeniu kiszki i babki ziemniaczanej), festiwal Gloria od 2007, Podlasie SlowFest od 2017 i Międzynarodowy Festiwal Dzwonów Cerkiewnych w czasie prawosławnej Paschy.
Jak dotrzeć
- Samochodem — z Białegostoku jedzie się kilkanaście kilometrów drogą wojewódzką numer 676 w stronę Krynek. Trasa prowadzi przez puszczę i jest jednym z przyjemniejszych odcinków w tej części Podlasia.
- Autobusem — z Białegostoku kursuje linia podmiejska numer 500 oraz jej wariant 500A. To najprostszy sposób na wizytę bez samochodu, również na jeden dzień.
- Rowerem — przez Puszczę Knyszyńską biegną szlaki łączące Supraśl z Białymstokiem i z Kopną Górą. Dojazd rowerem jest tu realną alternatywą, bo cała droga idzie przez las.
Dobre rady
Na samo miasto wystarczy pół dnia: monaster, Muzeum Ikon, pałac Buchholtzów i spacer nad rzeką mieszczą się w kilku godzinach. Prawdziwy powód, żeby tu zostać dłużej, leży poza miastem — puszcza, w której wyznaczono trasy piesze i rowerowe, oraz dolina Supraśli, dobra na spływ kajakowy.
Jeśli wybierasz termin, weź pod uwagę prawosławny kalendarz: w czasie Paschy monaster żyje inaczej niż w zwykłą sobotę i wtedy odbywa się festiwal dzwonów. Zwiedzanie cerkwi warto zacząć od muzeum, nie odwrotnie — po obejrzeniu ocalałych fresków łatwiej zrozumieć, co właściwie stracono w 1944 roku i co teraz jest odtwarzane na ścianach.
Jak dojechać i praktyczne info
- Lokalizacja
- nad rzeką Supraśl, w Puszczy Knyszyńskiej, kilkanaście kilometrów na północny wschód od Białegostoku
- Status uzdrowiska
- od 28 grudnia 2001 roku
- Czym leczy
- czyste powietrze i mikroklimat puszczy oraz miejscowe złoża borowiny
- Monaster
- założony w 1501 roku przez Aleksandra Chodkiewicza, wojewodę nowogrodzkiego
- Cerkiew Zwiastowania
- 1503–1510, konsekrowana w 1516; wysadzona 23 lipca 1944 i odbudowana
- Muzea
- Muzeum Ikon w Pałacu Opatów oraz muzeum sztuki drukarskiej i papiernictwa
- Pałac Buchholtzów
- 1892–1903, secesja — pozostałość po sukienniczej przeszłości miasta
- Wielkość
- około 4,4 tysiąca mieszkańców, niespełna 5,7 kilometra kwadratowego
- Dojazd
- droga wojewódzka 676 oraz autobus podmiejski z Białegostoku
- Aktualne godziny i bilety
- oficjalny serwis gminy Supraśl
Kiedy najlepiej
Puszcza budzi się wcześnie i wtedy najlepiej słychać, dlaczego to miejsce uznano za lecznicze. Monaster i muzeum są jeszcze puste przed sezonem.
Najwięcej gości, festiwale i pełnia możliwości: szlaki rowerowe, kajaki na Supraśli i długie wieczory nad rzeką. Warto rezerwować termin wcześniej.
Najładniejsza pora w całym roku — liściaste fragmenty puszczy przebarwiają się, a ceglane mury monasteru wyglądają wtedy najmocniej. Mniej ludzi niż latem.
Cicho, mroźno i bardzo czysto; część kuracjuszy przyjeżdża właśnie teraz. Prawosławne święta wypadają według innego kalendarza, co zmienia rytm miasteczka.
Inne atrakcje w województwie podlaskim
Odległości w linii prostej od „Supraśl — uzdrowisko" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.
Gdzie spać blisko
Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Województwo podlaskie. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.
Dodaj swój obiekt →