Jedna czerwona linia przez całe pasmo
Szlak liczy około stu pięciu kilometrów i jest najdłuższą trasą pieszą w Górach Świętokrzyskich. Zaczyna się w Kuźniakach na zachodzie, kończy w Gołoszycach na wschodzie, i na całej długości ma jedno oznakowanie — czerwone. Podawane długości różnią się o kilka kilometrów w zależności od wariantu i metody pomiaru, więc liczba stu pięciu kilometrów jest wartością orientacyjną, a nie wynikiem z taśmy.
Od 1983 roku szlak nosi imię Edmunda Massalskiego, geografa i krajoznawcy związanego z Kielecczyzną. Trasę utrzymuje Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, które prowadzi też opisy poszczególnych odcinków i punktów węzłowych.
Przebieg jest grzbietowy, ale nie jednostajny. Szlak idzie przez Perzową Górę, Górę Siniewską, Baranią Górę, Kamień Miedzianogórski, Sosnowicę, Klonówkę, Radostową, Wymyśloną, Łysicę, Skałę Agaty, Przełęcz Huckę, Łysą Górę, Szczytniak i Wesołówkę, schodząc i wspinając się po kolejnych pasmach zamiast trzymać jedną krawędź.
Łysica i Łysa Góra
Dwa punkty szlaku są ważniejsze od pozostałych. Łysica z wysokością 614 metrów jest najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich, a druga w kolejności Łysa Góra ma 594 metry — to liczby, które w porównaniu z Tatrami wyglądają skromnie, dopóki nie uwzględni się tego, że te góry są jednymi z najstarszych w Europie i przez setki milionów lat były zrównywane przez erozję.
Na Łysej Górze stoi klasztor na Świętym Krzyżu, dawne opactwo benedyktyńskie, dziś należące do Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej. Przy szczycie zachowały się też pozostałości wału kultowego z czasów przedchrześcijańskich — ten zespół, razem z obwałowaniami, ma status pomnika historii.
Charakterystyczne dla obu szczytów są gołoborza: rumowiska kwarcytowych bloków bez gleby i roślin, powstałe w warunkach peryglacjalnych. Nie da się po nich iść i nie wolno z nich schodzić ze szlaku — są najdelikatniejszym elementem przyrody tych gór i jednocześnie najbardziej zapamiętywanym widokiem.
Z Łysej Góry widać też sąsiada, którego nie sposób pominąć: wieżę nadawczą o wysokości stu pięćdziesięciu siedmiu metrów. W krajobrazie gór jest elementem obcym, ale służy jako punkt orientacyjny widoczny z większości szlaku.
Park narodowy, jodły i gołoborza
Środkowa część trasy biegnie przez Świętokrzyski Park Narodowy, a odcinek w jego granicach, od Świętej Katarzyny do Trzcianki, liczy około dziewiętnastu kilometrów. Dalej na wschód szlak wchodzi w Jeleniowski Park Krajobrazowy; na zachodzie prowadzi przez lasy suchedniowskie i oblęgorskie.
Drzewostan parku to przede wszystkim jodła — i to ona, a nie świerk czy sosna, nadaje tym lasom charakter. Jodłowo-bukowy las na Łysej Górze jest objęty ochroną ścisłą, czyli pozostawiony bez ingerencji, z martwym drewnem leżącym tam, gdzie upadło.
Na trasie i w jej pobliżu leży kilka miejsc wartych osobnego postoju: Nowa Słupia z tradycją dawnego hutnictwa świętokrzyskiego, wsie Święta Katarzyna i Kakonin z zachowaną drewnianą zabudową, rezerwat Kamienne Kręgi i Diabelski Kamień.
Poruszanie się po parku narodowym podlega regulaminowi: chodzi się wyłącznie szlakami, część tras ma sezonowe ograniczenia, a wejście na niektóre odcinki wymaga biletu. Zasady i ewentualne zamknięcia warto sprawdzić przed wyjściem, bo zmieniają się w ciągu roku.
Jak dotrzeć i jak rozłożyć trasę
- Z Kielc — najwygodniejsza baza; z miasta odjeżdżają autobusy do Świętej Katarzyny, Nowej Słupi i Bodzentyna, czyli do głównych wejść na szlak.
- Początek w Kuźniakach — zachodni koniec trasy jest najsłabiej skomunikowany; część idących zaczyna dlatego od Oblęgorka albo od Kielc i dochodzi do szlaku z boku.
- Koniec w Gołoszycach — wschodni kraniec leży przy drodze, z której można dojechać do Opatowa i dalej.
- Na ile dni — całość rozkłada się zwykle na cztery dni marszu; przy dwóch dniach rozsądny wybór to odcinek Święta Katarzyna — Łysica — Święty Krzyż.
- Na jeden dzień — wejście na Łysicę ze Świętej Katarzyny albo na Świętego Krzyża z Nowej Słupi; oba warianty dają to, po co się tu przyjeżdża, w kilka godzin.
Dobre rady
Nie licz na panoramy przez cały czas. Większość szlaku prowadzi lasem, a widoki otwierają się punktowo — na gołoborzach, na polanach i przy wieżach widokowych. Kto przyjeżdża tu po tatrzańskie granie, będzie rozczarowany; kto przyjeżdża po jodłowy las i ciszę, dostanie więcej, niż się spodziewał.
Podejścia są krótkie, ale regularne i często kamieniste. Przy przejściu całości trzeba liczyć się z łącznym wzniesieniem znacznie większym, niż sugerują wysokości szczytów, bo szlak kilkanaście razy zjeżdża do dolin i znów się wspina.
Woda bywa problemem na grzbietach — źródła są w dolinach, więc uzupełniaj zapas w miejscowościach, a nie licz na ciek przy szlaku. Jesienią i wiosną kwarcytowe płyty po deszczu są wyjątkowo śliskie.
Jeśli masz wybrać jeden odcinek, weź ten między Świętą Katarzyną a Świętym Krzyżem. W kilkanaście kilometrów mieści się najwyższy szczyt pasma, dwa gołoborza, ścisły rezerwat jodłowo-bukowy i klasztor na szczycie — czyli wszystko, z czego te góry są znane.
Jak dojechać i praktyczne info
- Lokalizacja
- Góry Świętokrzyskie, województwo świętokrzyskie — od Kuźniaków na zachodzie do Gołoszyc na wschodzie
- Długość i oznakowanie
- około 105 kilometrów, szlak czerwony; podawane długości różnią się o kilka kilometrów zależnie od wariantu
- Patron
- Edmund Massalski, imię nadane szlakowi w 1983 roku; trasę utrzymuje Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze
- Najwyższe punkty
- Łysica 614 m n.p.m. (najwyższy szczyt pasma) i Łysa Góra 594 m n.p.m. ze Świętym Krzyżem
- Obszary chronione
- Świętokrzyski Park Narodowy (odcinek Święta Katarzyna – Trzcianka, około 19 km) oraz Jeleniowski Park Krajobrazowy
- Na trasie
- klasztor na Świętym Krzyżu z przedchrześcijańskimi obwałowaniami, gołoborza, Nowa Słupia, Kakonin, rezerwat Kamienne Kręgi, Diabelski Kamień
- Czas przejścia
- cztery dni na całość; odcinek Święta Katarzyna – Święty Krzyż na dwa dni, wejście na Łysicę na kilka godzin
- Aktualne godziny i bilety
- Świętokrzyski Park Narodowy oraz serwis szlaków PTTK podają bieżące zasady wstępu i opisy odcinków
Kiedy najlepiej
Jodłowy las budzi się późno, więc runo jest jeszcze niskie i widać rzeźbę terenu. Na gołoborzach po roztopach jest mokro i bardzo śliska skała.
Las daje cień przez większość trasy, co w upał jest tu dużą zaletą. Święty Krzyż i Łysica mają wtedy najwięcej odwiedzających, więc na szczyty lepiej wychodzić z rana.
Najlepsza pora na przejście całości: temperatury sprzyjają długim etapom, buczyny przebarwiają się nad ciemną jodłą, a widoczność z gołoborzy jest najdalsza w roku.
Trasa pozostaje przejściowa, ale wymaga doświadczenia — kamieniste podejścia pod śniegiem są trudne, dzień krótki, a dojazd do punktów wejścia bywa ograniczony.
Inne atrakcje w województwie świętokrzyskim
Odległości w linii prostej od „Główny Szlak Świętokrzyski" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.
Gdzie spać blisko
Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Województwo świętokrzyskie. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.
Dodaj swój obiekt →