Atrakcja regionu Bieszczady

Polańczyk — uzdrowisko na półwyspie

Wołoska wieś z XVI wieku, której całe otoczenie zmieniło się w ciągu kilku lat, kiedy pod zaporą w Solinie podniosła się woda. Dziś Polańczyk ma status uzdrowiska, a jego sanatoria stoją na półwyspie wchodzącym w Jezioro Solińskie.

fot. Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.5 · Wikimedia Commons

Wieś, którą przestawiło jezioro

Osada istniała tu na długo przed jeziorem. W 1580 roku nazywano ją Polieszczańskie — od potoku Leszczyńskich — i należała do dóbr sobieńskich rodu Kmitów; lokowano ją na prawie wołoskim, jak większość wsi w tej części ziemi sanockiej. Dzisiejsza nazwa przyjęła się pod koniec XVII wieku, gdy właścicielami byli Polańscy, a od 1674 wieś przeszła do Stanisława Zielonki. W dobie galicyjskiej zmieniała ręce wielokrotnie; ostatnim właścicielem do 1945 roku był Franciszek Cieśliński.

Prawdziwa zmiana przyszła dopiero w latach 1961–1968, kiedy budowa zapory w Solinie zalała dolinę Sanu. Polańczyk znalazł się nad brzegiem nowego zbiornika, a na półwyspie po jego wschodniej stronie — otoczonym wodą z trzech stron — zaczęto stawiać domy wczasowe i sanatoria. Przystań nad jeziorem powstała w tej samej dekadzie.

Układ administracyjny dogonił rzeczywistość pod koniec lat dziewięćdziesiątych. Od 30 grudnia 1999 Polańczyk ma status sołectwa i jest siedzibą władz gminy Solina, choć gmina nosi nazwę od innej miejscowości — tej, która dała nazwę zaporze. Leży w powiecie leskim, w województwie podkarpackim, na zachodnim brzegu jeziora.

Zdrój bez kolumnady

Kto zna galicyjskie zdroje z drewnianymi domami zdrojowymi, w Polańczyku ich nie znajdzie — to uzdrowisko powojenne i wygląda dokładnie na swój wiek. Lecznictwo uzdrowiskowe prowadzi się tu od 1974 roku, a formalny status uzdrowiska miejscowość otrzymała w 1999. Baza jest spora: łącznie ponad tysiąc dwieście miejsc dla kuracjuszy.

Surowcem są wody z odwiertów. Polańczyk IG-1 daje wodę wodorowęglanowo-sodową o mineralizacji około 0,20 procent, a IG-2 wodę chlorkowo-wodorowęglanowo-sodową o mineralizacji około 0,86 procent; zabiegi balneologiczne z użyciem wody z drugiego z nich zaczęto wykonywać w 2014 roku. W głębszych warstwach stwierdzono też wody bromkowe i jodkowe, ale nie są eksploatowane. Drugim zasobem jest borowina.

Profile lecznicze obejmują schorzenia narządu ruchu — ortopedyczno-urazowe, reumatologiczne i neurologiczne — a także drogi oddechowe, układ moczowy i choroby kobiece. W praktyce oznacza to miejsce, w którym kuracja łączy się z wypoczynkiem nad wodą, bo jedno i drugie znajduje się w zasięgu spaceru.

Cerkiew, ikona i kapliczka nad brzegiem

Najstarszą rzeczą w Polańczyku jest murowana cerkiew świętej Paraskewii, dziś kościół parafialny, stojąca przy obwodnicy drogi wojewódzkiej. Takich murowanych cerkwi zachowało się w Bieszczadach niewiele — większość tutejszych świątyń była drewniana i nie przetrwała wysiedleń ani następnych dziesięcioleci.

We wnętrzu znajduje się ikona Matki Boskiej z Łopienki, przeniesiona z nieistniejącej już wsi w dolinie, która po 1947 roku opustoszała. Ikona jest w tej okolicy czymś więcej niż zabytkiem: to jeden z nielicznych zachowanych śladów życia religijnego dolin, które zniknęły z mapy.

Przy cmentarzu stoi murowana kaplica dworska z 1909 roku, ufundowana przez rodzinę Cieślińskich — ostatnich właścicieli wsi. Nad samym jeziorem zachowała się jeszcze kamienna kapliczka z XIX wieku, dziś niemal na linii wody, bo zbiornik podniósł poziom o kilkadziesiąt metrów względem dawnego dna doliny.

Po co się tu przyjeżdża nad wodę

Półwysep jest tu głównym atutem i widać to z każdej strony: z trzech kierunków ma się wodę, a z czwartego bieszczadzkie grzbiety. Jezioro Solińskie bywa nazywane stolicą polskiego żeglarstwa górskiego i Polańczyk należy do jego najbardziej ruchliwych punktów — przystanie, żagle i rejsy po zatokach to podstawowy rytm sezonu.

Dla kogoś, kto przyjeżdża nie żeglować, a chodzić, Polańczyk jest dobrą bazą wypadową: to z tej strony jeziora najwygodniej zaczyna się wyprawy w głąb Bieszczadów. Woda w zbiorniku bywa latem przyjemnie ciepła, ale brzegi są kamienisto-trawiaste, a nie piaszczyste — to nie jest nadmorski kurort i nie udaje nim być.

Warto też wiedzieć, że miejscowość żyje dwoma trybami. Lato należy do turystów i żeglarzy, a poza sezonem zostają kuracjusze, co widać w tempie dnia i w liczbie otwartych miejsc. Jeśli szukasz ciszy, lepiej wybrać wrzesień albo maj.

Jak dotrzeć

  • Samochodem — droga wojewódzka numer 894 prowadzi zachodnim brzegiem jeziora; z Sanoka jest to około czterdziestu kilometrów, z Leska niespełna dwadzieścia.
  • Pociągiem i dalej — najbliższe stacje to Zagórz i Sanok, skąd dojeżdża się autobusem albo busem; z Warszawy i Krakowa to trasa na cały dzień.
  • Autobusem — połączenia obsługują Sanok, Lesko i Ustrzyki Dolne; latem kursów jest wyraźnie więcej niż poza sezonem.
  • Statkiem — z przystani w Polańczyku wypływają rejsy po jeziorze, co bywa najprzyjemniejszym sposobem przedostania się na drugą stronę zbiornika.

Dobre rady

Zacznij od obejścia półwyspu brzegiem — zajmuje to niewiele ponad godzinę i daje najlepszy obraz tego, jak jezioro wpisało się w dolinę. Potem warto zajść do cerkwi świętej Paraskewii po ikonę z Łopienki i do kapliczki nad wodą. Na samą miejscowość wystarczy pół dnia; wszystko inne, co tu robisz, dzieje się na wodzie albo w górach.

Przy planowaniu pamiętaj, że Polańczyk leży nisko, nad wodą, więc rano bywa tu mgliście także w pełni lata — to dobry moment na zdjęcia, jeśli nie przeszkadza wczesne wstawanie. Jeżeli masz w planie dalsze Bieszczady, dzień w Polańczyku dobrze łączy się z zaporą w Solinie i z przejazdem w stronę Cisnej.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja
zachodni brzeg Jeziora Solińskiego, gmina Solina, powiat leski, województwo podkarpackie
Pierwsza wzmianka
1580 rok, pod nazwą Polieszczańskie; dzisiejsza nazwa od rodziny Polańskich, od końca XVII wieku
Co zmieniło miejscowość
budowa zbiornika solińskiego w latach 1961–1968 i zabudowa półwyspu domami wczasowymi oraz sanatoriami
Lecznictwo uzdrowiskowe
prowadzone od 1974 roku; status uzdrowiska od 1999 roku
Siedziba gminy
od 30 grudnia 1999 Polańczyk ma status sołectwa i jest siedzibą władz gminy Solina
Czym leczy
wody z odwiertów IG-1 (wodorowęglanowo-sodowa) i IG-2 (chlorkowo-wodorowęglanowo-sodowa) oraz borowina
Profile lecznicze
schorzenia ortopedyczno-urazowe, reumatologiczne i neurologiczne, drogi oddechowe, układ moczowy, choroby kobiece
Zabytki
murowana cerkiew św. Paraskewii z ikoną Matki Boskiej z Łopienki, kaplica dworska z 1909 roku, kamienna kapliczka z XIX wieku
Czas zwiedzania
pół dnia na miejscowość i obejście półwyspu
Aktualne godziny i bilety
strona gminy Solina
Mapa: Google Maps · 49.3667, 22.4167

Kiedy najlepiej

Wiosna

Woda jest jeszcze zimna, ale szlaki schodzą się puste, a na półwyspie słychać tylko ptaki. Dobry moment na kurację.

Lato

Szczyt sezonu: żagle, rejsy, kąpiele i pełne przystanie. Najgorętsza pora i najtrudniejsza o spokój.

Jesień

Najładniejsza pora nad zbiornikiem — lustro wody i przebarwione zbocza, a ruch wyraźnie mniejszy niż w sierpniu.

Zima

Miejscowość przycicha, życie toczy się w sanatoriach. Spacery wokół zamarzającego jeziora i widoki na zaśnieżone grzbiety.

Inne atrakcje w Bieszczadach

Odległości w linii prostej od „Polańczyk — uzdrowisko" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.

Jezioro SolińskieNajwiększy zbiornik retencyjny Polski (22 km², zbudowany 1968). Żeglowanie, kajaki, statki
~3,0 km w linii prostej
Bieszczadzka Kolejka LeśnaWąskotorowa kolejka leśna z 1898, dziś turystyczna. 25 km szyn z Majdanu przez Cisnę do Pr
~18 km w linii prostej
Połonina WetlińskaNajsłynniejsze pasmo połonin Bieszczadów. 7 km grzbietu trawiastego z legendarną Chatką Pu
~23 km w linii prostej
Muzeum Budownictwa Ludowego w SanokuNajwiększy skansen w Polsce — drewniana architektura Bojków, Łemków, Pogórzan i Dolinian.
~28 km w linii prostej
Bieszczadzkie buczyny na liście UNESCOCztery fragmenty starych buczyn w Bieszczadzkim Parku Narodowym — polska część transgranic
~28 km w linii prostej
Szlak drewnianych cerkwiBojkowskie i łemkowskie drewniane cerkwie Bieszczadów, w tym cerkiew w Smolniku na liście
~29 km w linii prostej
Połonina CaryńskaRozległa, bezleśna połonina nad doliną Wetliny — jeden z symboli Bieszczadów i klasyczna t
~31 km w linii prostej
Bieszczadzki Park NarodowyBlisko 292 km² Bieszczadów Wysokich: bezleśne połoniny, puszcza bukowa z listy UNESCO, żub
~34 km w linii prostej
Tarnica (1346 m)Najwyższy szczyt Bieszczadów i całych polskich Karpat Wschodnich. Krzyż na wierzchołku, pa
~39 km w linii prostej
Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego w BóbrceNajstarsza kopalnia ropy naftowej na świecie i skansen naftowy im. Ignacego Łukasiewicza.
~54 km w linii prostej

Gdzie spać blisko

Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Bieszczady. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.

Dodaj swój obiekt →