Wieś, którą przestawiło jezioro
Osada istniała tu na długo przed jeziorem. W 1580 roku nazywano ją Polieszczańskie — od potoku Leszczyńskich — i należała do dóbr sobieńskich rodu Kmitów; lokowano ją na prawie wołoskim, jak większość wsi w tej części ziemi sanockiej. Dzisiejsza nazwa przyjęła się pod koniec XVII wieku, gdy właścicielami byli Polańscy, a od 1674 wieś przeszła do Stanisława Zielonki. W dobie galicyjskiej zmieniała ręce wielokrotnie; ostatnim właścicielem do 1945 roku był Franciszek Cieśliński.
Prawdziwa zmiana przyszła dopiero w latach 1961–1968, kiedy budowa zapory w Solinie zalała dolinę Sanu. Polańczyk znalazł się nad brzegiem nowego zbiornika, a na półwyspie po jego wschodniej stronie — otoczonym wodą z trzech stron — zaczęto stawiać domy wczasowe i sanatoria. Przystań nad jeziorem powstała w tej samej dekadzie.
Układ administracyjny dogonił rzeczywistość pod koniec lat dziewięćdziesiątych. Od 30 grudnia 1999 Polańczyk ma status sołectwa i jest siedzibą władz gminy Solina, choć gmina nosi nazwę od innej miejscowości — tej, która dała nazwę zaporze. Leży w powiecie leskim, w województwie podkarpackim, na zachodnim brzegu jeziora.
Zdrój bez kolumnady
Kto zna galicyjskie zdroje z drewnianymi domami zdrojowymi, w Polańczyku ich nie znajdzie — to uzdrowisko powojenne i wygląda dokładnie na swój wiek. Lecznictwo uzdrowiskowe prowadzi się tu od 1974 roku, a formalny status uzdrowiska miejscowość otrzymała w 1999. Baza jest spora: łącznie ponad tysiąc dwieście miejsc dla kuracjuszy.
Surowcem są wody z odwiertów. Polańczyk IG-1 daje wodę wodorowęglanowo-sodową o mineralizacji około 0,20 procent, a IG-2 wodę chlorkowo-wodorowęglanowo-sodową o mineralizacji około 0,86 procent; zabiegi balneologiczne z użyciem wody z drugiego z nich zaczęto wykonywać w 2014 roku. W głębszych warstwach stwierdzono też wody bromkowe i jodkowe, ale nie są eksploatowane. Drugim zasobem jest borowina.
Profile lecznicze obejmują schorzenia narządu ruchu — ortopedyczno-urazowe, reumatologiczne i neurologiczne — a także drogi oddechowe, układ moczowy i choroby kobiece. W praktyce oznacza to miejsce, w którym kuracja łączy się z wypoczynkiem nad wodą, bo jedno i drugie znajduje się w zasięgu spaceru.
Cerkiew, ikona i kapliczka nad brzegiem
Najstarszą rzeczą w Polańczyku jest murowana cerkiew świętej Paraskewii, dziś kościół parafialny, stojąca przy obwodnicy drogi wojewódzkiej. Takich murowanych cerkwi zachowało się w Bieszczadach niewiele — większość tutejszych świątyń była drewniana i nie przetrwała wysiedleń ani następnych dziesięcioleci.
We wnętrzu znajduje się ikona Matki Boskiej z Łopienki, przeniesiona z nieistniejącej już wsi w dolinie, która po 1947 roku opustoszała. Ikona jest w tej okolicy czymś więcej niż zabytkiem: to jeden z nielicznych zachowanych śladów życia religijnego dolin, które zniknęły z mapy.
Przy cmentarzu stoi murowana kaplica dworska z 1909 roku, ufundowana przez rodzinę Cieślińskich — ostatnich właścicieli wsi. Nad samym jeziorem zachowała się jeszcze kamienna kapliczka z XIX wieku, dziś niemal na linii wody, bo zbiornik podniósł poziom o kilkadziesiąt metrów względem dawnego dna doliny.
Po co się tu przyjeżdża nad wodę
Półwysep jest tu głównym atutem i widać to z każdej strony: z trzech kierunków ma się wodę, a z czwartego bieszczadzkie grzbiety. Jezioro Solińskie bywa nazywane stolicą polskiego żeglarstwa górskiego i Polańczyk należy do jego najbardziej ruchliwych punktów — przystanie, żagle i rejsy po zatokach to podstawowy rytm sezonu.
Dla kogoś, kto przyjeżdża nie żeglować, a chodzić, Polańczyk jest dobrą bazą wypadową: to z tej strony jeziora najwygodniej zaczyna się wyprawy w głąb Bieszczadów. Woda w zbiorniku bywa latem przyjemnie ciepła, ale brzegi są kamienisto-trawiaste, a nie piaszczyste — to nie jest nadmorski kurort i nie udaje nim być.
Warto też wiedzieć, że miejscowość żyje dwoma trybami. Lato należy do turystów i żeglarzy, a poza sezonem zostają kuracjusze, co widać w tempie dnia i w liczbie otwartych miejsc. Jeśli szukasz ciszy, lepiej wybrać wrzesień albo maj.
Jak dotrzeć
- Samochodem — droga wojewódzka numer 894 prowadzi zachodnim brzegiem jeziora; z Sanoka jest to około czterdziestu kilometrów, z Leska niespełna dwadzieścia.
- Pociągiem i dalej — najbliższe stacje to Zagórz i Sanok, skąd dojeżdża się autobusem albo busem; z Warszawy i Krakowa to trasa na cały dzień.
- Autobusem — połączenia obsługują Sanok, Lesko i Ustrzyki Dolne; latem kursów jest wyraźnie więcej niż poza sezonem.
- Statkiem — z przystani w Polańczyku wypływają rejsy po jeziorze, co bywa najprzyjemniejszym sposobem przedostania się na drugą stronę zbiornika.
Dobre rady
Zacznij od obejścia półwyspu brzegiem — zajmuje to niewiele ponad godzinę i daje najlepszy obraz tego, jak jezioro wpisało się w dolinę. Potem warto zajść do cerkwi świętej Paraskewii po ikonę z Łopienki i do kapliczki nad wodą. Na samą miejscowość wystarczy pół dnia; wszystko inne, co tu robisz, dzieje się na wodzie albo w górach.
Przy planowaniu pamiętaj, że Polańczyk leży nisko, nad wodą, więc rano bywa tu mgliście także w pełni lata — to dobry moment na zdjęcia, jeśli nie przeszkadza wczesne wstawanie. Jeżeli masz w planie dalsze Bieszczady, dzień w Polańczyku dobrze łączy się z zaporą w Solinie i z przejazdem w stronę Cisnej.
Jak dojechać i praktyczne info
- Lokalizacja
- zachodni brzeg Jeziora Solińskiego, gmina Solina, powiat leski, województwo podkarpackie
- Pierwsza wzmianka
- 1580 rok, pod nazwą Polieszczańskie; dzisiejsza nazwa od rodziny Polańskich, od końca XVII wieku
- Co zmieniło miejscowość
- budowa zbiornika solińskiego w latach 1961–1968 i zabudowa półwyspu domami wczasowymi oraz sanatoriami
- Lecznictwo uzdrowiskowe
- prowadzone od 1974 roku; status uzdrowiska od 1999 roku
- Siedziba gminy
- od 30 grudnia 1999 Polańczyk ma status sołectwa i jest siedzibą władz gminy Solina
- Czym leczy
- wody z odwiertów IG-1 (wodorowęglanowo-sodowa) i IG-2 (chlorkowo-wodorowęglanowo-sodowa) oraz borowina
- Profile lecznicze
- schorzenia ortopedyczno-urazowe, reumatologiczne i neurologiczne, drogi oddechowe, układ moczowy, choroby kobiece
- Zabytki
- murowana cerkiew św. Paraskewii z ikoną Matki Boskiej z Łopienki, kaplica dworska z 1909 roku, kamienna kapliczka z XIX wieku
- Czas zwiedzania
- pół dnia na miejscowość i obejście półwyspu
- Aktualne godziny i bilety
- strona gminy Solina
Kiedy najlepiej
Woda jest jeszcze zimna, ale szlaki schodzą się puste, a na półwyspie słychać tylko ptaki. Dobry moment na kurację.
Szczyt sezonu: żagle, rejsy, kąpiele i pełne przystanie. Najgorętsza pora i najtrudniejsza o spokój.
Najładniejsza pora nad zbiornikiem — lustro wody i przebarwione zbocza, a ruch wyraźnie mniejszy niż w sierpniu.
Miejscowość przycicha, życie toczy się w sanatoriach. Spacery wokół zamarzającego jeziora i widoki na zaśnieżone grzbiety.
Inne atrakcje w Bieszczadach
Odległości w linii prostej od „Polańczyk — uzdrowisko" — policzone z rzeczywistych współrzędnych. Drogą bywa dłużej.
Gdzie spać blisko
Pracujemy nad listą sprawdzonych obiektów w regionie Bieszczady. Jeśli prowadzisz pensjonat, domek lub apartament w okolicy — zgłoś swój obiekt.
Dodaj swój obiekt →